بررسی عوامل موثر بر کاهش تولید زباله با استفاده از نظریه­ ی رفتار برنامه ریزی شده

مقدمه: در ایران شهرنشینی سریع، توسعه اقتصادی و تغییر الگوهای مصرف منجر به افزایش تولید کلی زباله شده است. برآوردها نشان می دهد که میانگین تولید زباله ی جامد تقریبا ۰.۶۳ کیلوگرم به ازای هر نفر در روز است که بر نیاز فوری به استراتژی های مدیریت پسماند موثر برای مقابله با این مشکل رو به رشد تاکید می کند. اولین مرحله از سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند،  کاهش تولید زباله در مبدا می­باشد که نسبت به روش های بازاستفاده و بازیافت کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر کاهش تولید زباله با استفاده از نظریه­ی رفتار برنامه­ ریزی شده است.روش: این پژوهش در چارچوب روش­شناسی کمی و با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری، افراد ۱۵ سال و بالاتر در شهر آبادان است که ۳۹۵ نفر  به روش نمونه­ گیری تصادفی چند مرحله ­ای انتخاب شدند. ابزار تحقیق، پرسشنامه محقق ساخته و پرسشنامه استاندارد بوده است. جهت تعیین اعتبار پرسشنامه ­ی کاهش تولید زباله، اعتبار صوری و محتوا و جهت تعیین پایایی این پرسشنامه از روش آزمون- آزمون مجدد استفاده گردید که ضریب توافق برابر با ۹۱/۰ به دست آمد. به علاوه، جهت سنجش اعتبار پرسشنامه های هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری ادراک شده از اعتبار سازه به روش تحلیل عاملی تاییدی و جهت بررسی پایایی از روش آلفا کرانباخ استفاده گردید. یافته ها: طبق نتایج تحقیق، رابطه ی معناداری بین نگرش های زیست محیطی با کاهش زباله بدست نیامده است ولی رابطه­ی بین هر دو بعد هنجارهای ذهنی (توصیفی و تاکیدی) با کاهش زباله مثبت و معنادار است و در این میان، بعد توصیفی به مراتب قوی تر از بعد تاکیدی است. همچنین، بین کنترل رفتار ادراک شده با کاهش زباله رابطه­ ی معنا­داری وجود دارد و طی آن، بین کنترل درونی با کاهش زباله رابطه ­ی مثبت و معنا­دار و بین کنترل بیرونی با کاهش زباله رابطه ­ی منفی و معنا دار دیده می شود.  میانگین کاهش زباله در میان افراد مجرد و متاهل و گروه­های مختلف تحصیلی دارای تفاوت معناداری است. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چندگانه نیز نشان داده است متغیرهای وارد شده در تحقیق می­توانند ۲۰/۰ واریانس متغیر وابسته کاهش تولید زباله را تبیین ­کنند. بیشترین تاثیر مربوط به هنجارهای ذهنی تاکیدی و کنترل رفتار ادراک شده بیرونی است.نتیجه گیری: یافته ها، اهمیت هنجارهای ذهنی و کنترل رفتار ادراک شده را در رفتار کاهش زباله تایید می کند. تاکید ویژه بر نقش قوی تر هنجارهای توصیفی و تاثیر منفی کنترل بیرونی، می­تواند بینش های ارزشمندی برای طراحی مداخلات موثر در مدیریت پسماند ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

کاهش تولید زباله ، نظریه رفتار برنامه&shy ، ، ، ریزی شده ، نگرش زیست محیطی