اثربخشی واقعیت درمانی بر خودکارآمدی شغلی و توانمندسازی روانشناختی پرستاران زن شهر مشهد

پرستاران زن به عنوان ستون اصلی نظام سلامت تحت تاثیر فشارهای شدید کاری، کمبود منابع، تعارض کار خانواده و بحران هایی چون همه گیری کووید-۱۹ با کاهش خودکارآمدی شغلی، افت توانمندسازی روان شناختی و افزایش فرسودگی شغلی مواجه می شوند. این مشکلات در کلان شهر مشهد به دلیل تراکم بالای بیماران و زائران تشدید می گردد. با توجه به ضرورت ارائه مداخلات روان شناختی عملی و سازگار با زمینه بومی، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی واقعیت درمانی گروهی بر خودکارآمدی شغلی، توانمندسازی روان شناختی و فرسودگی شغلی پرستاران زن شهر مشهد انجام شد. روش پژوهش از نوع نیمه تجربی با طرح پیش آزمون- پس آزمون و گروه کنترل بود. نمونه متشکل از ۶۰ پرستار زن (۳۰ نفر گروه مداخله، ۳۰ نفر گروه کنترل) از چهار بیمارستان دولتی و خصوصی مشهد به روش تصادفی خوشه ای چند مرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه تخصیص داده شدند. ابزارها شامل پرسشنامه خودکارآمدی شغلی ریگز و نایت (۱۹۹۴)، توانمندسازی روان شناختی اسپریتزر (۱۹۹۵) و فرسودگی شغلی مسلش (۱۹۸۱) بود که روایی و پایایی آن ها در مطالعات ایرانی تایید شده است. گروه مداخله در هشت جلسه ۹۰ دقیقه ای واقعیت درمانی، مبتنی بر مدل WDEP (خواسته ها، اقدامات، ارزیابی و برنامه ریزی) با روش های تعاملی، بحث گروهی و تکالیف عملی آموزش دید؛ گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. برای تحلیل داده ها از آزمون های t مستقل و زوجی و تحلیل کوواریانس (ANCOVA) استفاده شد و سطح معناداری ۰.۰۵ در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که پس از مداخله، خودکارآمدی شغلی گروه مداخله به طور معناداری افزایش یافت (میانگین ۷۸.۶، d=۰.۷۶، p<۰.۰۰۱)، توانمندسازی روان شناختی رشد قابل توجهی داشت (میانگین ۴۸.۷، d=۰.۸۱، p<۰.۰۰۱) و فرسودگی شغلی به شکل معناداری کاهش یافت (میانگین ۵۸.۳-، d=۰.۶۴، p<۰.۰۰۱). در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. همچنین همبستگی مثبت بین خودکارآمدی و توانمندسازی (r=۰.۶۲) و همبستگی منفی هر دو با فرسودگی به ترتیب (r=-۰.۵۸ و r=-۰.۵۴) تایید شد. یافته ها با نظریه خودکارآمدی بندورا، مدل توانمندسازی اسپریتزر و چارچوب واقعیت درمانی گلاسر همخوانی داشت و با پیشینه های داخلی و خارجی همسو بود. شرایط خاص کاری و فرهنگی مشهد، اثرگذاری مداخله را از نظر کاربردی برجسته تر کرد.

کلیدواژه ها:

واقعیت درمانی ، خودکارآمدی شغلی ، توانمندسازی روانشناختی ، فرسودگی شغلی ، پرستاران زن ، مشهد ، نظام سلامت