بررسی مقایسهای منشا ادراک زیباشناختی در تفکر اسلامی و غربی با تاکید بر آرای ملاصدرا و کانت

این پژوهش به بررسی مقایسه ای منشا ادراک زیباشناختی در تفکر اسلامی با تمرکز بر آرای ملاصدرا و تفکر غربی، با تاکید بر دیدگاه های ایمانوئل کانت می پردازد. در نظام فکری صدرایی زیبایی در بستر خیال و در خدمت خداشناسی و معادشناسی تعریف می شود، جایی که ادراک زیبایی به عنوان پلی برای سیر و سلوک عرفانی عمل می کند و انسان را از مراتب حسی به سوی عوالم غیب هدایت می نماید. این دیدگاه ریشه در اصول فلسفی همچون اصالت وجود، حرکت جوهری و تشکیک وجود دارد که زیبایی را مساوق با وجود می داند و آن را به عنوان تجلی اسماء الهی تفسیر می کند. در مقابل، در نگاه کانتی زیبایی نتیجه هماهنگی آزاد قوای شناختی حس، خیال و فاهمه است و به عنوان پلی میان عقل نظری و عملی عمل می کند بدون اینکه به متافیزیک الهیاتی وابسته باشد. کانت زیبایی را در چارچوب نقد قوه حکم بررسی می کند و آن را به عنوان تجربه ای بی علقه توصیف می نماید که لذتی جهانی و بدون مفهوم تولید می کند. این مطالعه بدون ارائه تعریف پیش فرض از زیبایی منشا و هدف ادراک زیباشناختی در این دو نظام فکری را تحلیل کرده و تفاوت های بنیادین آنها را برجسته می کند؛ تفاوت هایی همچون وابستگی زیبایی به عوالم غیب در تفکر اسلامی در برابر تمرکز بر ساختار شناختی ذهن انسان در فلسفه کانتی. همچنین اهداف این ادراک در دو نظام متفاوت است؛ در صدرایی هدف نهایی لقای الهی و تزکیه نفس است، در حالی که در کانتی زیبایی به تقویت اخلاق و جامعه انسانی کمک می کند. این مقایسه نه تنها تفاوت های فرهنگی و فلسفی شرق و غرب را نشان می دهد بلکه به درک عمیق تری از نقش زیبایی در زندگی انسانی منجر می شود. پژوهش حاضر بر اساس تحلیل متون اصلی همچون "اسفار اربعه" ملاصدرا و "نقد قوه حکم" کانت انجام شده و از منابع ثانویه برای تعمیق تحلیل بهره گرفته است.

کلیدواژه ها:

زیبایی شناسی ، ملاصدرا ، کانت ، خیال ، حرکت جوهری ، تجلی اسماء الهی ، هماهنگی آزاد قوا ، تشکیک وجود