واکاوی، چیستی قلمرو و رویکردهای فقه سیاسی و حکومتی از منظر قرآن کریم

پژوهش حاضر با هدف واکاوی چیستی، قلمرو و رویکردهای مختلف فقه سیاسی و حکومتی از منظر قرآن کریم انجام شده است. در مطالعه حاضر، ابتدا مفهوم شناسی فقه و تبیین حدود معنایی آن در کاربردهای لغوی، روایی و اصطلاحی بررسی گردیده است. سپس با تحلیل تطبیقی رویکردهای معاصر در حوزه فقه سیاسی، سه جریان اصلی شامل رویکرد عرفی معاملاتی برخی متفکران روشنفکر، رویکرد نظام مند و مکتب گرای شهید صدر در قالب نظریه «فقه نظامات» و در نهایت دیدگاه کلان نگر امام خمینی در باب فقه حکومتی معرفی و نقادی شده است. پژوهش حاضر نشان می دهد که فقه سیاسی دانشی هنجاری و ارزش محور است که به تبیین بایدها و نبایدهای رفتار سیاسی از منظر شریعت می پردازد و برخلاف علوم سیاسی توصیفی، وظیفه اصلی آن ارائه الگوی مطلوب اداره جامعه بر اساس آموزه های دینی است. در بررسی قلمرو فقه سیاسی نیز روشن شد که برخی گزاره های سیاسی در شمار احکام فردی-معاملاتی نیست و نیازمند نگاه ساختاری، جمعی و حکومتی است؛ نگاهی که در اندیشه امام خمینی و شهید صدر نمود برجسته تری دارد. تحلیل های این پژوهش نشان می دهد که فقه حکومتی نه بخشی محدود از فقه بلکه افقی کلان است که همه عرصه های فقه را به گونه ای نظام مند اجتماعی و مبتنی بر مصالح عالیه اداره جامعه بازتعریف می کند.

کلیدواژه ها:

فقه سیاسی ، فقه حکومتی ، منطقه الفراغ ، ولایت ، قرآن کریم