تاثیر ترکیب مدیتیشن و روان درمانی هیجان مدار بر عملکرد محور هیپوتالاموس-هیپوفیز- آدرنال (HPA axis) در بیماران بالینی تحت استرس مزمن

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر مداخله ترکیبی مدیتیشن و روان درمانی هیجان مدار بر عملکرد محور هیپوتالاموس هیپوفیز آدرنال (HPA axis) در بیماران بالینی تحت استرس مزمن صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل بیماران مبتلا به استرس مزمن بود که در بازه زمانی اردیبهشت ۱۴۰۳ تا فروردین ۱۴۰۴ به مراکز درمانی و روان درمانی شهر تهران مراجعه کردند. از این جامعه تعداد ۱۲۰ نفر به روش نمونه گیری هدفمند با رعایت ملاک های ورود و خروج انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند. روش پژوهش به صورت نیمه تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون و استفاده از گروه کنترل بود. گروه آزمایش تحت مداخلات ترکیبی شامل هشت جلسه (چهار جلسه مدیتیشن و چهار جلسه روان درمانی هیجان مدار) قرار گرفت و گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از پرسشنامه، استرس، فرم جمعیت شناسی و سنجش سطح کورتیزول بزاق در دو مرحله گردآوری و توسط آزمون های آماری کوواریانس و t مستقل تحلیل شد. نتایج نشان داد که مداخله ترکیبی منجر به کاهش معنادار سطح کورتیزول و بهبود مطلوب شاخص های عملکرد محور HPA در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل گردید (p<۰.۰۵). یافته های این مطالعه بیانگر آن است که رویکرد تلفیقی مدیتیشن و روان درمانی هیجان مدار می تواند به شکل قابل توجهی پیامدهای زیستی مرتبط با استرس مزمن را تعدیل کند و زمینه مناسب تری را برای سلامت روان و جسم بیماران فراهم آورد. بر اساس نتایج به دست آمده، توجه متخصصان سلامت و روان درمانی به بهره گیری از مداخلات چندبعدی می تواند نقش اثر بخشی در بهبود مشکلات زیستی و روانی مرتبط با استرس های پایدار ایفا نماید. علاوه بر این مداخله ترکیبی مذکور موجب کاهش علائم روان شناختی مرتبط با استرس، افزایش کیفیت زندگی و بهبود تنظیم هیجانی در بیماران گردید. میزان رضایت و همکاری بیماران در جلسات درمانی نیز قابل توجه بود و هیچ عوارض جانبی معناداری گزارش نشد. همچنین مشخص شد که مشارکت فعال بیماران در تمرینات مدیتیشن و پردازش هیجانی ارتباط مستقیمی با شدت بهبود عملکرد محور HPA داشت. یافته های تحقیق حاضر نشانگر ارزش بالای به کارگیری رویکردهای نوین و تلفیقی در مدیریت اختلالات مربوط به استرس مزمن است و گامی موثر در جهت بهبود شیوه های درمانی غیر دارویی قلمداد می شود. در پایان، نتایج این مطالعه می تواند مبنایی برای پژوهش های آینده و برنامه ریزی مداخلات گسترده تر در حوزه سلامت روان کشور باشد.

کلیدواژه ها:

مدیتیشن ، روان درمانی هیجان مدار ، محور HPA ، استرس مزمن ، کورتیزول