تحقق فعل اخلاقی و برنامه خودارزیابی از دیدگاه امام غزالی

هدف پژوهش حاضر بررسی فلسفه اخلاقی و ارزیابی تحقق فعل اخلاقی و برنامه خودارزیابی از دیدگاه امام غزالی می باشد. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت کیفی و از نوع توصیفی تحلیلی است. در بین عالمان و فیلسوفان اسلامی تاکید امام غزالی بر خودکاوی و خودشناسی در شناخت عوامل و تحقق فعل اخلاقی برجستگی ویژه ای دارد. غزالی معتقد است که معرفت اخلاقی انسان لزوما به عمل اخلاقی متناسب با آن منجر نمی شود و علاوه بر این غلبه بر ضعف اراده نیز از واجبات است. غزالی مراحلی برای شکل گیری عمل اخلاقی معرفی می کند که برای طی کردن آن لازم است تا افزون بر فراهم آوردن عوامل تحقق فعل اخلاقی موانع پیش پا نیز برداشته شوند. غزالی هدف از خودارزیابی را اهداف جامع انسان دوستانه و نزدیک شدن به خدا می داند و معتقد است خودسازی در اندیشه اسلامی مرحله ای نیست که به نقطه ای ختم شود بلکه ادامه حیات انسان و توانایی او در انجام رسالت با نیرویی است که خداوند به او داده و این یک تفاوت است. وی شرایط اساسی برای خودارزیابی را شامل داشتن هدف بالاتر، اعتقاد به ضرورت، تغییر، خودپذیری، احساس مسئولیت و مدیریت انعطاف پذیر می داند. در نهایت از سخنان غزالی می توان دریافت که وی در احیاء العلوم الدین به پنج مانع دست یافته که با تحلیل سخنان ایشان درباره هر کدام از موانع، خودارزیابی می توان احتمال بسیار دارد که غزالی منشا تمام آنها را درونی می داند.

کلیدواژه ها:

فعل ، اخلاقی ، ارزیابی ، برنامه خودارزیابی ، امام غزالی