مطالعه تطبیقی معماری بومی حوزه خلیج فارس: نقش فرم و ویژگی های معماری در بهبود کارایی انرژی ساختمان ها

معماری بومی حوزه خلیج فارس حاصل سازگاری هوشمندانه با شرایط اقلیمی سخت و گرم مرطوب این منطقه است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نقش فرم و سازماندهی پلان در بهبود عملکرد انرژی خانه های بومی انجام شده است. روش تحقیق به صورت تحلیلی–توصیفی و تطبیقی بوده و هشت نمونه شاخص از شهرهای قشم، بوشهر، بندرعباس و بندرلنگه مورد مطالعه قرار گرفته اند. داده ها از طریق برداشت میدانی، مستندسازی و تحلیل کالبدی گردآوری و با رویکرد تحلیل کیفی مقایسه ای ارزیابی شدند. شاخص های اصلی شامل جهت گیری بنا، نسبت سطح به حجم، الگوهای تهویه طبیعی، نورگیری، سایه اندازی و نوع مصالح بودند. نتایج نشان داد که عناصر فرمی و سازماندهی پلان نظیر حیاط مرکزی، پلان های خطی–کشیده، سازماندهی درون گرا و بازشوهای هدفمند، در ترکیب با مصالح بومی با ظرفیت حرارتی بالا (مانند سنگ مرجانی و ساروج)، قادرند مصرف انرژی سرمایشی را تا حدود ۳۰ درصد نسبت به الگوهای متداول کاهش دهند. تحلیل تطبیقی بیانگر آن است که طراحی فرم و پلان مبتنی بر اصول اقلیم گرایی، مهم ترین عامل در ارتقای پایداری انرژی معماری بومی این منطقه محسوب می شود. بر این اساس، بهره گیری از الگوهای بومی شناسایی شده، شامل تلفیق حیاط مرکزی، بادگیر، ایوان های عمیق و مصالح بومی، می تواند راهکارهایی موثر برای دستیابی به معماری پایدار در اقلیم گرم و مرطوب معاصر ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، فرم و پلان ، پایداری انرژی ، حوزه خلیج فارس ، طراحی اقلیمی ، معماری پایدار