تحلیل مولفه های فرم، فضا و محیط در طراحی مدارس ابتدایی چندمنظوره با تاکید بر تعاملات اجتماعی کودکان در مناطق محروم

این پژوهش با بحران خاموش زیرساخت های آموزشی غیراستاندارد در جوامع محروم ایران مقابله کرده و طراحی معماری را به عنوان ابزاری حیاتی برای توسعه اجتماعی بازتعریف می کند. در حالی که گزارش های رسمی بر کمبودهای گسترده ساختاری تاکید دارند، این تحقیق استدلال می کند که ناکامی فراگیرتر در فلسفه طراحی نهفته است که تاثیر عمیق پیکربندی فضایی بر شکل گیری سرمایه اجتماعی را نادیده می گیرد. این مطالعه با به کارگیری تحلیل تطبیقی کیفی سه مدرسه ابتدایی که نمایانگر کهن الگوهای متنوعی—روستایی-سنتی، شهری-غیررسمی و عشایری-کوهستانی—هستند، از نقد توصیفی فراتر رفته و مدلی تحلیلی و استوار از روابط محیط و رفتار راایجاد می کند. از طریق تحلیل تماتیک دقیق داده های مثلث سازی شده (مشاهده نظام مند، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مستندسازی فضایی)، ما پنج بعد اصلی اجتماعی-فضایی را که بر تعاملات حاکم اند، شناسایی و تشریح می کنیم: نفوذپذیری شبکه، تنوع فرصت های محیطی (Affordance)، دینامیک آستانه های ورودی، شفافیت کالیبره شده و رابط تعاملی با جامعه. یافته های ما یک جبرگرایی آشکار را نشان می دهد: چیدمان های فضایی که با یکپارچگی بالا و تنوع فرصت های محیطی، مانند حیاط مرکزی سنتی، مشخص می شوند، به طور مداوم شبکه های اجتماعی تاب آور و رفتارهای جامعه پسند را پرورش داده اند. در مقابل، طراحی های خطی و کارکردگرایانه که فضاها را از هم جدا می کنند، فعالانه مانع انسجام اجتماعی شده و احساس بیگانگی را تشدید کرده اند. با تلفیق این بینش های تجربی، ما مدل مدرسه جامعه محور انطباقی (ACS) را تدوین می کنیم—یک چارچوب یکپارچه و مبتنی بر شواهد که بر اصول سازماندهی شبکه ای، حریم خصوصی مدرج و انطباق عمیق فرهنگی استوار است. این پژوهش مدلی قابل انتقال برای سیاست گذاران، طراحان و مربیان ارائه می دهد و این فرضیه را مطرح می کند که طراحی هوشمندانه فضا یک امر تجملی نیست، بلکه ابزاری بنیادین و مقرون به صرفه برای تقویت تاب آوری اجتماعی، ترویج عدالت فضایی و کاهش نابرابری آموزشی در محیط های با منابع محدود است.

کلیدواژه ها:

معماری آموزشی ، کارکردهای محیطی ، جوامع محروم ، طراحی مدرسه ، طراحی انسان محور ، ایران