شخص انگاری هوش مصنوعی در مواجهه با مسئله مالکیت نهایی محصولات حاصل از آن (آفریده های هوش مصنوعی)

شتاب شگرف و نظم گریز هوش مصنوعی نه تنها مرزهای شناخت و کاربست فناورانه بلکه بنیادهای نظری و هنجاری حقوق معاصر را به بازتعریف واداشته است. این فناوری با گذر از مقام ابزار منفعل، به کنشگری شبه مستقل در خلق ابتکار و ارائه راه حل های بدیع بدل شده و تحولی پارادایمی رقم زده که پرسش های ژرف درباره امکان اعطای شخصیت حقوقی و نظام مالکیت بر فرآورده هایش را برمی انگیزد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی - تحلیلی و سنجش تطبیقی میان نظام های منتخب و منابع فقهی معتبر به واکاوی مبانی نظری و ظرفیت های هنجارسازی در حقوق ایران می پردازد. بررسی ها نشان می دهد برخی نظام ها با طراحی چارچوب های نو، پذیرش محدود یا مشروط شخصیت حقوقی برای فناوری های خودکار را ممکن کرده اند؛ حال آن که در ایران فقدان تقنین منسجم، خلا نهادهای ناظر تخصصی و ناسازگاری قواعد سنتی با اقتضائات فناورانه، مانعی ساختاری پدید آورده است. هرچند مبانی فلسفی فقهی و تطبیقی قابلیت استدلال به سود شناسایی حقوق مالکیت فکری یا شخصیت حقوقی برای سامانه های هوشمند را دارند، اما نبود اصلاحات بنیادین و فقدان اجماع دکترینال - فقهی راه تحقق عملی آن را مسدود می سازد و حتی می تواند به تعارضات فرامرزی در حمایت از دارایی های فکری بینجامد، نتیجه ضرورت سیاست گذاری آینده نگر، وضع قواعد جامع و همگرایی با رویکردهای بین المللی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، شخصیت حقوقی ، مالکیت فکری