مروری بر باکتری بورلیا در منطقه جنوب غرب آسیا

در حال حاضر، تمامی موارد تب راجعه در ایران از نوع اندمیک بوده و اغلب در مناطق شمالی و غربی کشور مشاهده می شوند؛ از جمله استان های آذربایجان شرقی، اردبیل، آذربایجان غربی، زنجان، تهران، مرکزی، سمنان، خراسان، همدان و کرمانشاه. در ایالات متحده آمریکا نیز تمامی موارد گزارش شده تب راجعه از نوع اندمیک هستند و بروز بیماری عمدتا در ایالت های تگزاس، نیومکزیکو، کلرادو، آریزونا و نواحی خشک مرزی با مکزیک، به ویژه در منطقه گراندکانیون، مشاهده می شود. علاوه بر این، جوندگان به عنوان یکی از مخازن اصلی عامل عفونت نقش دارند. گونه های مختلف بورلیا بر اساس نوع ناقل منتقل کننده آن ها طبقه بندی می شوند. گونه های جنس Borrelia باکتری هایی میکروآئروفیل هستند که فاقد فعالیت آنزیمی کاتالاز و اکسیداز می باشند. این باکتری ها دارای طولی در حدود ۵ تا ۳۰ میکرومتر و قطری بین ۰/۲ تا ۰/۵ میکرومتر بوده و فاصله ی بین پیچ های مارپیچی آن ها تقریبا ۲ تا ۴ میکرومتر است. هر سلول معمولا ۷ تا ۱۰ فلاژل پری پلاسمی دارد که در فضای بین دیواره و غشای خارجی قرار گرفته اند و نقش مهمی در تحرک و شکل مارپیچی باکتری ایفا می کنند. تکثیر در این جنس از طریق تقسیم دوتایی انجام می شود. از نظر ریخت شناسی، بورلیاها نسبت به تری پونوماها ضخیم تر بوده و دارای پیچ خوردگی های کمتر و نامنظم تر هستند. برخلاف گونه های تری پونوما، گونه های بورلیا مجموعه ای از پروتئین های ایمونوژن سطحی را در غشای خارجی خود بیان می کنند که در تحریک پاسخ ایمنی میزبان و همچنین در فرار ایمنی نقش دارند. گونه های مختلفی از کنه های نرم جنس Ornithodoros از خانواده Argasidae به عنوان ناقلین اصلی عامل بیماری بورلیوز تب راجعه شناخته می شوند. تاکنون سه گونه از این کنه ها در ایران شناسایی شده اند که عبارت اند از: ۱. اورنیتودوروس تولوزانی (Ornithodoros tholozani) – ناقل Borrelia persica ۲. اورنیتودوروس اراتیکوس (Ornithodoros erraticus) – ناقل Borrelia microti ۳. اورنیتودوروس تارتاکوفسکی (Ornithodoros tartakovskyi) – ناقل Borrelia latyschewii ۱. اورنیتودوروس تولوزانی (Ornithodoros tholozani) این گونه در سال ۱۳۱۳ (۱۹۳۴ میلادی) برای نخستین بار در ایران شناسایی شد و به عنوان ناقل اصلی تب بازگشت دار (Relapsing Fever) در کشور شناخته می شود. پراکندگی جغرافیایی آن عمدتا در مناطق کوهستانی شمال، شمال غرب و غرب ایران است و از استان های اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گیلان، مازندران، همدان، قزوین، دماوند، فیروزکوه، سمنان، سبزوار، نیشابور، اصفهان و دامنه های جنوبی رشته کوه زاگرس گزارش شده است. نواحی میانه، زنجان و شاهرود از مهم ترین کانون های بومی تب بازگشت دار کنه ای در ایران محسوب می شوند. ۲. اورنیتودوروس اراتیکوس (Ornithodoros erraticus) این گونه در بخش های جنوبی، جنوب غربی و مرکزی کشور پراکنده است و از استان های خوزستان، هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر، اصفهان، ساوه، قزوین، کرج، سمنان، پارس آباد مغان و آذربایجان غربی گزارش گردیده است. ۳. اورنیتودوروس تارتاکوفسکی (Ornithodoros tartakovskyi) این گونه بیشتر در مناطق شمال شرقی کشور از جمله استان های خراسان، سرخس، گنبد کاووس و ترکمن صحرا انتشار دارد. کنه های نرم جنس Ornithodoros معمولا در مکان های خنک، تاریک و نسبتا مرطوب مانند دالان ها و لانه های جوندگان، شکاف دیوارهای اصطبل ها و محل های نگهداری دام، غارها و داخل چوب های پوسیده زندگی می کنند. این کنه ها قادرند بدون تغذیه برای مدت چند سال زنده بمانند. میزبان اصلی آن ها معمولا جوندگان هستند، با این حال در غیاب میزبان طبیعی، ممکن است از سایر پستانداران از جمله انسان نیز تغذیه نمایند. فعالیت خون خواری این کنه ها معمولا در شب انجام می شود و مدت خون خواری بین ۵ تا ۳۰ دقیقه طول می کشد. گزش آن ها بدون درد است و به همین دلیل بیشتر افراد، وقوع گزش را به خاطر نمی آورند. شایان ذکر است که تاکنون برای Borrelia baltazardi ناقل طبیعی در ایران شناسایی نشده است.

کلیدواژه ها:

بورلیا ، بیماری لایم ، تب برگشت پذیر ، کنه اورنیتدوروس ، جنوب غرب آسیا