مقدمه: مسمومیت با قارچ کش های تریازولی مانند تبوکونازول، گرچه نادر است، اما به دلیل سمیت کبدی بالا می تواند کشنده باشد. این مطالعه، اولین مورد مستند مسمومیت حاد و کشنده با تبوکونازول در دو سگ در ایران را با استفاده از تکنیک (GC-MS) گزارش می دهد.
شرح حال: دو قلاده سگ نژاد بومی از منطقه شمال ایران، با علائم بالینی حاد مانند بی حالی شدید، بی اشتهایی، اسهال، پرنوشی (پلی دیپسی) و خروج کف از دهان به مرکز تحقیقات سلامت مواد بیولوژیک، غذا و دارو دانشگاه تهران ارجاع داده شدند. متاسفانه، تنها یکی از این حیوانات با دریافت درمان های حمایتی و مراقبت های دامپزشکی بهبود یافت. بررسی یافته های کالبدشکافی سگ تلف شده شامل: پرخونی عمومی در بافت ها، تغییر رنگ اندام ها، علائم شدید دهیدراتاسیون و بزرگی قابل ملاحظه کبد (هپاتومگالی) بود که نشان دهنده آسیب کبدی است. نکته کلیدی، کشف لاشه متلاشی شده یک پرنده و مقادیری گندم آلوده به یک ماده صورتی رنگ در محتویات معده سگ بود. این یافته به شدت، مسمومیت تصادفی با یک قارچ کش تجاری را مطرح کرد.
شناسایی عامل سمی: برای تایید و شناسایی قطعی عامل مسمومیت، نمونه های کبد، قلب، کلیه، مغز، طحال، خون و محتویات معده جمع آوری و با استفاده از روش GC-MS تجزیه و تحلیل شد. نتایج، حضور تبوکونازول را در تمام نمونه ها تایید کرد. بیشترین غلظت در محتویات معده ۶۶/۱۲۲۳ ppm و کبد ۸۵/۱۶۹ ppm اندازه گیری شد. الگوی توزیع، نشان دهنده تجمع هدفمند و ترجیحی سم در کبد، به عنوان اندام اصلی متابولیسم داروها و سموم در بدن است که با مکانیسم شناخته شده سمیت کبدی تبوکونازول کاملا همخوانی دارد.
بحث و نتیجه گیری: این مطالعه مسمومیت کشنده را از طریق زنجیره غذایی (مصرف پرنده آلوده) اثبات کرد. یافته های این تحقیق، خطرات اکوتوکسیکولوژیک ناشی از استفاده بی رویه و غیراصولی از آفت کش ها را برجسته می سازد. این آفت کش ها سلامت دام ها و زیست بوم را تهدید کرده و سلامت عمومی را نیز تحت تاثیر قرار می دهند. بنابراین، نتایج این پژوهش بر لزوم اتخاذ رویکردهای مدیریتی مسئولانه در قبال سموم کشاورزی و همچنین بر اهمیت حیاتی استفاده از تکنیک های پیشرفته تشخیصی مانند GC-MS در بررسی موارد مسمومیت های ناشناخته تاکید دارد.