مدل سازی نیاز آبی سیر با رویکرد تلفیقی تصمیم گیری فازی و رگرسیون آماری (مطالعه موردی: همدان)

تبخیر- تعرق یکی از اجزای مهم از تعادل آب می باشد و به طور گسترده در بسیاری از حوضه ها نظیر کشاورزی، هیدرولوژی، اقلیم شناسی، هواشناسی، اکولوژی و علوم محیطی استفاده می شود. این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت بندی دقیق عوامل موثر بر تبخیر–تعرق و تخمین نیاز آبی محصول سیر در شرایط اقلیمی استان همدان، از رویکردی ترکیبی شامل تحلیل سلسله مراتبی فازی (AHP) و مدل سازی آماری رگرسیون خطی بهره گرفت. چهار شاخص کلیدی شامل شوری خاک، رطوبت خاک، نوسانات دمایی و حاصلخیزی به عنوان معیارهای اصلی انتخاب و در قالب پنج مدل تحلیلی (رگرسیون خطی، پتانسیل تبخیر–تعرق، همبستگی فازی، کراپ وات و الگوهای آبیاری) ارزیابی شدند. نتایج بخش کیفی نشان داد که شوری خاک، به ویژه در اراضی با شوری بالاتر از آستانه تحمل سیر، مهم ترین عامل تعیین کننده نیاز آبی است و پس از آن به ترتیب رطوبت خاک، نوسانات دمایی و حاصلخیزی قرار دارند. مقایسه مدل ها بیانگر دقت و قابلیت اطمینان بالای رگرسیون خطی و مدل پتانسیل تبخیر–تعرق بود، در حالی که مدل های الگوهای آبیاری و کراپ وات عملکرد ضعیف تری ارائه دادند. یافته های کمی نشان داد که افزایش دمای حداکثر و حداقل و شدت تابش خورشید، نیاز آبی را به طور معناداری افزایش می دهد، در حالی که سرعت باد تنها در شرایط لحاظ شدن دمای حداقل اثر منفی قابل توجه داشت و رطوبت نسبی در هیچ یک از مدل ها اثر معناداری نداشت. بر اساس این نتایج، مدیریت آبیاری باید بر کنترل شوری خاک، پایش دقیق پارامترهای دمایی و تابشی و استفاده از مدل های دقیق پیش بینی نیاز آبی متمرکز شود تا بهره وری آب و پایداری تولید سیر در مناطق خشک و نیمه خشک ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

تبخیر–تعرق ، نیاز آبی ، سیر ، تحلیل سلسله مراتبی فازی ، رگرسیون خطی