بررسی رابطه خودپنداره با انگیزه تحصیلی دانش آموزان

هدف پژوهش حاضر، بررسی رابطه بین خودپنداره و انگیزه تحصیلی دانش آموزان متوسطه دوم بود. این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی و به روش مقطعی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش آموزان دختر و پسر پایه های دهم و یازدهم شهر شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بودند که از میان آنان ۳۸۴ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه خودپنداره ساراسوات (۲۰۰۲) و پرسشنامه انگیزش تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) گردآوری شد. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ به ترتیب ۰٫۸۹ و ۰٫۸۶ تایید گردید. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و با استفاده از آزمون های همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی و چندگانه انجام شد. یافته های توصیفی نشان داد میانگین خودپنداره (M = ۱۶۲.۳, SD = ۱۹.۱) و انگیزه تحصیلی (M = ۱۰۱.۵, SD = ۱۴.۶) در سطح نسبتا مطلوبی قرار دارند. تحلیل استنباطی وجود یک رابطه مثبت و معنادار با شدت متوسط را بین دو متغیر نشان داد (r = ۰.۵۲, p < ۰.۰۰۱). نتایج تحلیل رگرسیون خطی ساده حاکی از آن بود که متغیر خودپنداره توانسته است ۲۷٪ از واریانس انگیزه تحصیلی را تبیین کند (R² = ۰.۲۷, F(۱, ۳۸۲) = ۱۴۱.۲, p < ۰.۰۰۱). همچنین، نتایج رگرسیون چندگانه گام به گام نشان داد که از میان ابعاد خودپنداره، خودپنداره تحصیلی (β = ۰.۴۰) و خودپنداره عاطفی (β = ۰.۱۸) به ترتیب قوی ترین پیش بیننده های انگیزش تحصیلی و انگیزش درونی هستند. یافته ها موید این است که خودپنداره مثبت، به ویژه در ابعاد تحصیلی و عاطفی، به عنوان یک زیربنای روان شناختی، نقش محوری در پیش بینی و تقویت انگیزه درونی دانش آموزان دارد. با توجه به اهمیت حیاتی این دو سازه در موفقیت تحصیلی، پیشنهاد می شود نظام آموزشی با گنجاندن برنامه های تقویت خودپنداره و خودکارآمدی در برنامه درسی، به ارتقای کیفی تجربه یادگیری و پیشگیری از بی انگیزگی دانش آموزان بپردازد.

کلیدواژه ها:

خودپنداره ، انگیزه تحصیلی ، دانش آموزان ، متوسطه دوم ، موفقیت تحصیلی