مکتب حقوقی وین (هانس کلسن)

«مکتب حقوقی وین» با تاثیرپذیری از اندیشه های حقوقی- فلسفی هانس کلسن (۱۹۷۳-۱۸۸۱)، حقوقدان اتریشی که از او به عنوان «انیشتین علم حقوق» نیز یاد می کنند، در قرن بیستم شکل گرفته و با طرح آن از سوی پیروانش از جمله «هارت» و «فردروس» در آمریکا و اروپا اشاعه یافت. در نوشتار حاضر با تمسک به روش تحقیق توصیفی- تحلیلی به مداقه در رویکرد مکتب حقوقی وین و بالاخص نظریه مشهور آن یعنی «نظریه محض حقوقی» نسبت به چگونگی ایجاد و الزام قواعد حقوقی (اعم از داخلی و بین المللی) پرداخته شده و مناسبات این نظریه با حقوق بین الملل نیز تبیین گردیده است؛ از سویی دیگر، انتقادات وارده بر این نظریه نیز ایضاح شده است. آنچه حاصل کنکاش ما در این پژوهش می باشد بدین شرح است: ۱- در مکتب حقوقی مزبور، حقوق یک پدیده منحصربفرد، یکپارچه و جدا از اخلاق و عوامل اجتماعی است؛ از این رو آن را مکتب پالایش حقوق از عناصر غیرحقوقی می دانند؛ ۲- مطابق نظریه محض حقوقی، مبنای قواعد حقوقی خارج از قلمرو نفوذ و تسلط اراده بشری بوده و زاییده و ساخته دولتها نیست، لذا از این رو همسان نظریات «مکتب عینی گرایی» است؛ ۳- کلسن موافق نظریه مونیسم با تفوق حقوق بین الملل است؛ ۴- وی با قائلیت بر یک نظام هرمی شکل اصول و قواعد حقوقی مبتنی بر سلسله مراتب که در راس آن «هنجار بنیادین» قرار دارد، مبنای الزام قواعد را در حقوق بین الملل، «اصل وفای به عهد» و در حقوق داخلی، «قانون اساسی» می داند. ۵- نظریات وی به دلایل جزمیت، فرضی و غیر اخلاقی بودن، مورد انتقاد برخی حقوقدانان قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

مکتب حقوقی وین ، نظریه محض حقوقی ، مونیسم ، مکتب عینی گرایی ، هنجار بنیادین