فناوری های نوظهور و سیاست گذاری داخلی: چگونه ایران در غیاب همکاری های بین المللی، اکوسیستم نوآوری دیجیتال خود را بازسازی کرده است؟

در شرایط تشدید تحریم های بین المللی و محدودیت دسترسی به شبکه های جهانی فناوری، ایران در دهه ۱۴۰۰ شمسی شاهد بازسازی چشمگیری در اکوسیستم نوآوری دیجیتال خود بوده است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی نقش سیاست گذاری داخلی در جبران غیاب همکاری های بین المللی و بازسازی این اکوسیستم انجام شده است. با استفاده از روش کیفی، داده ها از طریق تحلیل اسناد سیاستی (۱۳۹۶–۱۴۰۴) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ خبره کلیدی جمع آوری شدند. یافته ها نشان می دهد که ایران از طریق سه مکانیزم اصلی، ایجاد چارچوب های سیاستی هدفمند (مانند سند تحول دیجیتال)، فعال سازی نهادهای تخصصی (به ویژه صندوق نوآوری و شکوفایی)، و تسهیل تعامل میان دولت، صنعت و دانشگاه، توانسته است اکوسیستمی درون زا را شکل دهد که در برابر فشار خارجی مقاومت کند. با این حال، این بازسازی «نیمه پایدار» است؛ زیرا همچنان با چالش های ساختاری مانند وابستگی به سخت افزارهای پیشرفته، تکثر نهادی و انزوای دانشی مواجه است. تحلیل تطبیقی نیز نشان می دهد که موفقیت ایران در مقایسه با کره شمالی قابل توجه است، اما فاصله آن با چین در حوزه سخت افزار و همکاری عمودی صنعت-دانشگاه، هشداردهنده است. نتایج این پژوهش نه تنها مفهوم «حکمرانی انطباقی تحت فشار» را در ادبیات جهانی تقویت می کند، بلکه نشان می دهد که تحریم ها می توانند به عنوان فرصتی برای فعال سازی ظرفیت های درون زا عمل کنند، مشروط بر وجود ظرفیت های نهادی مناسب. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران بر یکپارچه سازی نهادی، توسعه همکاری های منطقه ای جایگزین، و سرمایه گذاری هدفمند در سخت افزار و نیروی انسانی فناور تمرکز کنند تا بازسازی فعلی به پایداری و رقابت پذیری جهانی تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

فناوری های نوظهور ، اکوسیستم نوآوری دیجیتال ، سیاست گذاری داخلی ، تحریم های بین المللی ، حکمرانی انطباقی ، ایران