شعر درمانی به عنوان یکی از شاخه های هنر درمانی با اتکا بر زبان، تخیل، عاطفه و ساختارهای زیبایی شناختی

در پژوهش حاضر شعر درمانی به عنوان یکی از شاخه های هنر درمانی با اتکا بر زبان، تخیل، عاطفه و ساختارهای زیبایی شناختی قابلیت نفوذ عمیق در لایه های شناختی و هیجانی انسان مورد بررسی قرار گرفته است. مسئله اصلی، خلا بررسی نظام مند ظرفیت های زیبایی شناختی شعر فارسی (مانند موسیقی کلام، تصویرسازی نمادین، استعاره، ایهام و مفاهیم وجودی) در چارچوب های علمی شعر درمانی است که موجب استفاده از الگوهای غیر بومی شده است. این پژوهش یک مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوا است که بر پایه مدل سه بعدی RES (دریافتی، بیانی و نمادین) انجام شد. نمونه گیری هدفمند از اشعار کلاسیک، فردوسی، سعدی، حافظ و مولانا (۴۰ بیت کلیدی) صورت گرفت و داده ها از منابع معتبر کتابخانه ای و دیجیتال جمع آوری شدند. تحلیل با روش تماتیک، کدگذاری دستی و توافق بین نویسندگان انجام گردید و عناصر زیبایی شناختی با مولفه های مدل تطبیق داده شدند. یافته ها نشان داد که عناصر زیبایی شناختی شعر فارسی بیشترین ظرفیت را در ابعاد نمادین و دریافتی مدل ES دارند؛ موسیقی کلام به آرام سازی ریتمیک و تنظیم هیجان کمک می کند، تصویرسازی نمادین و ایهام زمینه ساز بازتاب تجربیات و تفسیر شخصی هستند و مفاهیم وجودی مانند رنج و سلوک به معنابخشی تسهیل می بخشند. این ظرفیت ها با پژوهش های داخلی و خارجی همخوانی دارد و تفاوت کلیدی شعر فارسی در لایه های عرفانی و فرهنگی آن است. در نتیجه شعر فارسی ابزاری قدرتمند برای بومی سازی شعر درمانی است و پیشنهاد می شود درمانگران از آن در مداخلات بهره گیرند و پژوهش های تجربی آتی اثرات بالینی آن را بررسی کنند تا خلا فرهنگی پر شود و سلامت روان با بافت ایرانی همخوان گردد.

کلیدواژه ها:

شعر درمانی ، زیبایی شناسی شعر ، شعر فارسی کلاسیک ، تنظیم هیجان ، معنابخشی