نقش فرهاد در داستان خسرو و شیرین قربانی عشق یا قهرمان ثانوی؟

شخصیت فرهاد در منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی یکی از پیچیده ترین و بحث برانگیزترین چهره های عاشقانه ادبیات فارسی است؛ شخصیتی که در طول تاریخ روایت پردازی گاه نماد عاشق قربانی گاه رقیب آرمانی خسرو و گاه قهرمان فرعی اما اثرگذار روایت تلقی شده است. هدف این پژوهش بازخوانی نقش فرهاد در متن اصلی نظامی و تحلیل دوگانه قربانی عشق بودن در برابر قهرمان ثانوی بودن اوست. روش تحقیق بر پایه تحلیل متن محور مطالعه تطبیقی با دو نظیره مهم یعنی فرهاد و شیرین وحشی بافقی و شیرین و فرهاد سلیمی جرونی و بهره گیری از چارچوب نظری عشق در اندیشه اریک فروم است. بررسیها نشان می دهد که اگرچه فرهاد از منظر کنش عاشقانه و موقعیت اجتماعی در برابر خسرو به صورت قربانی ظاهر می شود اما در ساختار روایی منظومه نقش او بسیار فراتر از یک چهره منفعل است؛ او با کنش های فعال، اراده فردی و حضور کوتاه اما تعیین کننده یکی از اصلی ترین منشاهای گره افکنی و پیش برندگی داستان است. مطالعه تطبیقی نیز ثابت می کند که در سنت ادبی پس از نظامی فرهاد از جایگاه یک شخصیت ثانوی به قهرمان اصلی ارتقا یافته و حتی تصویر خسرو را به چالش کشیده است. در نتیجه، فرهاد در منظومه نظامی نه صرفا قربانی عشق بلکه قهرمان ثانوی قدرتمندی است که در لایه های معنایی و ساختاری، نقشی بنیادین در تبیین مفهوم عشق و رقابت ایفا می کند.

کلیدواژه ها:

فرهاد ، خسرو و شیرین ، نظامی گنجوی ، شخصیت پردازی ، قهرمان ثانوی ، عشق ، روایت شناسی ، تطبیق ادبی