درس پژوهی با محوریت تاثیر نقش آفرینی دانش آموزان در تدریس بخش هایی از درس بر عمق یادگیری

پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و از نوع درس پژوهی، با هدف بررسی و تحلیل «تاثیر نقش آفرینی دانش آموزان در تدریس بخش هایی از درس بر عمق یادگیری» در دانش آموزان پایه سوم ابتدایی دبستان شهید مفتح شهرستان ماهشهر انجام شده است. در نظام های آموزشی سنتی، دانش آموزان غالبا دریافت کنندگان منفعل اطلاعات هستند که این امر به یادگیری سطحی و فراموشی زودهنگام مفاهیم منجر می شود. این درس پژوهی توسط یک تیم دو نفره از معلمان با سابقه (با مجموع ۵۱ سال تجربه آموزشی) طراحی و اجرا گردید. در اجرای اول، تلاش شد تا با اختصاص نقش های از پیش تعیین شده به دانش آموزان در درس مطالعات اجتماعی، آن ها را در فرآیند تدریس درگیر کنیم؛ اما مشاهدات بالینی و تحلیل تعاملات نشان داد که وابستگی شدید به متن کتاب و فقدان خودمختاری، مانع از درک عمیق (Deep Learning) مفاهیم شده است. پس از برگزاری جلسات بازاندیشی انتقادی و بهره گیری از نظریه ساخت وسازگرایی اجتماعی ویگوتسکی و نظریه خودمختاری، طرح درس مجددا مهندسی شد. در اجرای دوم، دانش آموزان به عنوان «معلم یار» و با استفاده از سناریوهای بازپاسخ و بومی سازی شده (مرتبط با زیست بوم ماهشهر) به ایفای نقش و تدریس همتایان پرداختند. تحلیل داده های کیفی و کمی (N=۲۸N=۲۸N=۲۸) نشان داد که این مداخله آموزشی علاوه بر ارتقای معنادار درک مفهومی، منجر به بهبود مهارت های بیان شفاهی، افزایش اعتماد به نفس، و کاهش اضطراب عملکردی در کلاس شده است. این دستاوردها نشان می دهد که انتقال مرجعیت تدریس از معلم به دانش آموز، مشروط بر داربست سازی صحیح، گامی اساسی در تحقق اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: درس پژوهی ، نقش آفرینی ، تدریس همتایان ، یادگیری عمیق ، آموزش ابتدایی ، مطالعات اجتماعی ، ماهشهر.