فرسودگی شغلی معلمان: شناسایی علائم، راهکارهای پیشگیری و تاب آوری

پژوهش حاضر با هدف شناسایی علائم فرسودگی شغلی معلمان، بررسی راهکارهای پیشگیری و نقش تاب آوری در مقابله با این پدیده انجام شد. روش پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی معلمان دوره ابتدایی شهر مشهد در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ به تعداد ۵۸۰۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۳۶۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از سه پرسشنامه استاندارد استفاده شد: پرسشنامه فرسودگی شغلی مسلش و جکسون (۱۹۸۱) با ۲۲ گویه و سه مولفه (خستگی عاطفی، مسخ شخصیت، کاهش موفقیت فردی)، پرسشنامه تاب آوری کونور و دیویدسون (۲۰۰۳) با ۲۵ گویه، و پرسشنامه محقق ساخته راهکارهای پیشگیری از فرسودگی شغلی با ۲۰ گویه و چهار مولفه (فردی، سازمانی، اجتماعی، آموزشی). روایی پرسشنامه ها به روش روایی محتوایی و سازه تایید و پایایی آنها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۸۸/۰، ۸۶/۰ و ۸۴/۰ محاسبه شد. داده ها با استفاده از آزمون های تی تک نمونه ای، تی مستقل، تحلیل واریانس یک راهه، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که سطح فرسودگی شغلی معلمان در مولفه خستگی عاطفی بالاتر از میانگین، در مولفه مسخ شخصیت در حد متوسط و در مولفه کاهش موفقیت فردی پایین تر از میانگین نظری بود. بین فرسودگی شغلی و تاب آوری رابطه منفی و معناداری وجود داشت (۰۱/۰>P). همچنین تاب آوری و راهکارهای سازمانی و فردی به ترتیب قوی ترین پیش بینی کننده های کاهش فرسودگی شغلی بودند. تفاوت معناداری در فرسودگی شغلی معلمان بر اساس جنسیت، سنوات خدمت و مقطع تحصیلی مشاهده شد، اما بر اساس رشته تحصیلی تفاوت معنادار نبود. مهم ترین راهکارهای پیشگیری از دیدگاه معلمان شامل: کاهش فشار کاری، افزایش حمایت اجتماعی، آموزش مهارت های مقابله ای، بهبود جو سازمانی و ارتقای تاب آوری بود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که فرسودگی شغلی معلمان پدیده ای چندبعدی و نیازمند مداخلات همزمان در سطوح فردی، سازمانی و اجتماعی است. توجه به تاب آوری به عنوان یک ظرفیت روان شناختی قابل پرورش، می تواند نقش موثری در پیشگیری و کاهش فرسودگی شغلی معلمان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، معلمان ، تاب آوری ، خستگی عاطفی ، راهکارهای پیشگیری ، سلامت