تمایزات معرفتی مفسران شیعه در خوانش بطون قرآن؛ واکاوی تطبیقی مبانی، اصول و روش ها

نظریه بطون قرآن از بنیادی ترین ارکان معرفت شناختی تفسیر شیعی به شمار می رود که بر اساس آن، قرآن کریم افزون بر معنای ظاهری، دارای لایه های معنایی عمیق تری است که در طول یکدیگر قرار دارند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، به واکاوی تمایزات معرفتی مفسران برجسته شیعه در این حوزه می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که علامه طباطبایی با ارائه نظریه «طولیت معانی» و روش «تفسیر قرآن به قرآن»، امام خمینی با تاکید بر نقش تهذیب نفس و مراتب سلوک در فهم بطون، و آیت الله جوادی آملی با تلفیق برهان عقلی، کشف عرفانی و نص قرآنی و تفکیک میان «بطن تفسیری» و «بطن تاویلی»، هر یک تمایزات معرفتی منحصربه فردی را در این عرصه پدید آورده اند. این تمایزات در عین اشتراک در مبانی کلی، مکتب تفسیری شیعه را به عنوان نظامی منسجم، پویا و ضابطه مند برای فهم بطون قرآن معرفی می کند که هم از ظاهرگرایی افراطی و هم از باطن گرایی بی ضابطه فاصله دارد.

کلیدواژه ها:

بطون قرآن ، تمایزات معرفتی ، مفسران شیعه ، علامه طباطبایی ، امام خمینی ، آیت الله جوادی آملی ، طولیت معانی ، تفسیر تطبیقی.