تحلیل چالش های مدیریت کلاس درس در مقطع ابتدایی و راهکار ارتقای تعامل معلم و دانش آموز

این پژوهش با هدف شناسایی نظام مند چالش های مدیریت کلاس درس در مقطع ابتدایی و ارائه راهکارهای عملی برای ارتقای تعامل معلم و دانش آموز انجام شده است. با به کارگیری رویکرد تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی)، داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته بین ۲۵۰ معلم ابتدایی، مشاهده ساختاریافته ۴۰ کلاس درس، و مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق با ۳۰ معلم و ۲۰ مدیر آموزشی گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی، تحلیل مضمون و تکنیک های آمار توصیفی-تحلیلی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که چالش های مدیریت کلاس درس در سه سطح فردی، بین فردی و سازمانی قابل دسته بندی است که مهم ترین آن ها شامل: تنوع گسترده تفاوت های فردی دانش آموزان، چالش های رفتاری و هیجانی، محدودیت های زمانی و فیزیکی، کمبود منابع آموزشی، و عدم آمادگی معلمان برای مدیریت کلاس های چندپایه و فراگیر است. همچنین، شناسایی پنج الگوی تعاملی معلم-دانش آموز (اقتدارگرا، مشارکتی، تسهیل گر، منفعل و بی ثبات) نشان داد که تنها الگوی مشارکتی-تسهیل گرانه با کیفیت بالای تعامل و یادگیری مرتبط است. بر این اساس، مدل «مدیریت کلاس مشارکتی-تاب آور» با چهار مولفه اصلی (۱) ایجاد محیط ایمن عاطفی، (۲) طراحی قواعد مشارکتی، (۳) به کارگیری راهبردهای تدریس واگرا، و (۴) توسعه شبکه پشتیبانی چندلایه، طراحی و اعتبارسنجی شد. نتایج نشان می دهد که ارتقای تعامل معلم و دانش آموز مستلزم گذار از پارادایم «کنترل و انضباط» به پارادایم «رابطه و رشد» است که در آن مدیریت کلاس نه به عنوان مقابله با مشکل، بلکه به عنوان بستری برای پرورش شهروندان مسئول و خودتنظیم مفهوم سازی می شود.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس درس ابتدایی ، تعامل معلم-دانش آموز ، چالش های مدیریت کلاس ، راهبردهای تعاملی ، محیط یادگیری ایمن ، تدریس واگرا.