جهان های متکامل در خطبه اشباح؛ (تحلیل خطبه ۹۱ نهج البلاغه با رویکرد جهان متن پل ورث)

رویکرد جهان متن پل ورث (۱۹۹۹) با تاکید بر ساختارهای ذهنی پنهان در متن، آن را به مثابه یک جهان مستقل با قوانین و ساختارهای درونی خود می نگرد. این رویکرد با کمک تحلیل روابط، میان عناصر مختلف متن مانند شخصیت ها، مکان ها و رویدادها به درک بهتر معنا و پیام نهفته در متن کمک می کند. جهان های سه گانه متن، گفتمان و زیرشمول اساس آن هستند. این مقاله از رویکرد تحلیل گفتمان برای بررسی ساختار و معنای خطبه ۹۱ امام علی (ع) که به خطبه اشباح معروف است، استفاده می کند. با هدف به کارگیری مفهوم جهان های گفتمانی پل ورث، این جستار به لایه های معنایی متعدد و مفاهیم به هم پیوسته نهفته در متن می پردازد که با بررسی عناصر کلیدی که این دنیاها را می سازند، مانند شخصیت ها، مضامین متن شناسایی می شوند. مساله پژوهش، این است که چگونه فرآیند جهان متن در چارچوب رویکرد ورث با ایجاد هماهنگی بین جهان های مختلف متن به معناسازی می پردازد. علاوه بر این، این مقاله به بررسی روابط بین این جهان های گفتمانی و چگونگی کمک آن ها به انسجام و معنای کلی خطبه می پردازد. یافته ها، متنی چندوجهی را نشان می دهد که از گفتمان ساده دینی فراتر می رود و بینش عمیقی در مورد ماهیت هستی، هدف انسانی و امر الهی ارائه می دهد. این خطبه به جهان های گفتمانی مختلفی تقسیم شده است که به طور عمده بر هستی و آفرینش و جایگاه انسان در جهان تمرکز دارند. جهان گفتمانی انسان به نقش انسان در جهان، رابطه او با خدا و تعهدات اخلاقی او می پردازد. این جهان بر مفهوم اراده آزاد، اهمیت ایمان و عبادت و سرنوشت نهایی بشریت تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

جهان متن ، تحلیل گفتمان ، پل ورث ، جهان های گفتمانی ، خطبه ۹۱ نهج البلاغه