تحلیل گفتمان توسعه پایدار در کتاب های درسی جغرافیا دوره متوسطه دوم

: پژوهش حاضر با هدف تحلیل گفتمان توسعه پایدار در کتاب های درسی جغرافیای دوره متوسطه دوم انجام شده است. این تحقیق با استفاده از رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) و بهره گیری از مدل سه سطحی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین)، به بررسی کتاب های جغرافیای ایران پایه دهم، جغرافیای پایه یازدهم و جغرافیا (کاربردهای) پایه دوازدهم پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که از مجموع ۵۴۲ واحد ثبت شده، ۲/۵۹ درصد به مولفه های زیست محیطی، ۵/۲۵ درصد به مولفه های اقتصادی و ۳/۱۵ درصد به مولفه های اجتماعی اختصاص یافته است. در سطح توصیف، واژگان بحران محور مانند «بحران آب» و «فرسایش خاک» با بسامد بالا و عمدتا در قالب جملات هشداردهنده ارائه شده اند. در سطح تفسیر، غلبه گفتمان زیست محیطی به بحران های عینی محیطی در ایران و جهت گیری اسناد بالادستی پیوند می خورد. در سطح تبیین، گفتمان مسلط بر کتاب ها «گفتمان بحران محور زیست محیطی» نام گرفته که با حاشیه رانی ابعاد اجتماعی و اقتصادی، تصویری ناقص از توسعه پایدار ارائه می دهد. یافته ها حاکی از آن است که کتاب های درسی جغرافیا با وجود تاکید بر آگاه سازی نسبت به مسائل محیطی، در پرداختن متوازن به هر سه بعد پایداری (زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی) توفیق چندانی نداشته اند. بازنگری در محتوای کتاب ها با رویکرد تلفیقی، به روزرسانی تصاویر و نمودارها و طراحی فعالیت های یادگیری مبتنی بر تفکر انتقادی، از جمله پیشنهادهای این پژوهش برای تحقق اهداف آموزش توسعه پایدار در نظام آموزشی ایران است.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، توسعه پایدار ، کتاب های درسی ، جغرافیا