اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر مهارت های خودمدیریتی و اضطراب اجتماعی در نوجوانان مبتلا به اختلال کم توجهی–بیش فعالی

اختلال کم توجهی–بیش فعالی در دوره نوجوانی با کاستی های پایدار در خودتنظیمی، ضعف مهارت های خودمدیریتی و افزایش مشکلات اجتماعی–هیجانی، از جمله اضطراب اجتماعی، همراه است. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر مهارت های خودمدیریتی و اضطراب اجتماعی در نوجوانان مبتلا به اختلال کم توجهی–بیش فعالی بود. پژوهش به شیوه نیمه آزمایشی و با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل و پیگیری دوماهه انجام شد. جامعه پژوهش شامل نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله مبتلا به این اختلال بود که ۳۰ نفر از آنان به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند. گروه آزمایش در هشت جلسه ۹۰ دقیقه ای برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی شرکت کردند، در حالی که گروه کنترل در فهرست انتظار قرار داشت. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه خودمدیریتی نوجوانان و مقیاس اضطراب اجتماعی نوجوانان بود که در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری اجرا شدند. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس چندمتغیری با اندازه گیری مکرر تحلیل شد. نتایج نشان داد که اجرای برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی موجب افزایش معنادار مهارت های خودمدیریتی و کاهش معنادار اضطراب اجتماعی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد و این اثرات در پیگیری دوماهه نیز تا حد زیادی پایدار باقی ماند. بر اساس یافته ها، برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی می تواند به عنوان مداخله ای مکمل و موثر در بهبود کارکردهای شناختی–رفتاری و کاهش مشکلات اجتماعی–هیجانی نوجوانان مبتلا به اختلال کم توجهی–بیش فعالی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

mindfulness-based stress reduction ، self-management skills ، social anxiety ، attention-deficit/hyperactivity disorder ، adolescents ، کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی ، مهارت های خودمدیریتی ، اضطراب اجتماعی ، اختلال کم توجهی–بیش فعالی ، نوجوانان