تفاوت های ایدئولوژیک حسن البناء و راشدالغنوشی در مفهوم «حزب» و «تحزب»

این مقاله با رویکرد تفسیری و استقرایی و روش کیفی تطبیقی، به بررسی و مقایسه دیدگاه های دو متفکر برجسته اخوان المسلمین، یعنی حسن البنا (بنیان گذار) و راشد الغنوشی (رهبر نسل جدید)، درباره مفاهیم «حزب» و «تحزب» در نظام سیاسی اسلامی می پردازد. پرسش اصلی این است که آیا تفاوت های ایدئولوژیک بین این دو نماینده تحولات فکری اخوان در دو دوره تاریخی متفاوت را می توان ناشی از شرایط زمانی، مکانی و تحولات سیاسی-اجتماعی دانست؟ از طریق تحلیل محتوای آثار اولیه و منابع ثانویه، یافته های پژوهش نشان می دهد که در حالی که هر دو بر وحدت امت و جامعیت اسلام تاکید دارند، البنا در شرایط استعماری مصر نگاهی منفی به تحزب داشت و آن را مسبب تفرقه و تضعیف جامعه می دانست. در مقابل، الغنوشی در تونس پس از تبعید و در مواجهه با تحولات دموکراتیک، تحزب را ابزاری برای مشارکت سیاسی و دستیابی به قدرت در چارچوب اسلامی تلقی کرد. این تفاوت ها بیشتر ناشی از تحولات سیاسی و اجتماعی در محیط های زندگی و فعالیت این دو متفکر و همچنین تغییرات درک از نقش احزاب در جوامع مدرن است. بنابراین، تحول اندیشه اخوان از یک جنبش مقاومتی به یک نیروی سیاسی موسس، نشان دهنده انعطاف پذیری ایدئولوژیک در مواجهه با واقعیت های جدید است.

کلیدواژه ها:

اخوان المسلمین ، حسن البنا ، راشدالغنوشی ، حزب ، تحزب ، اندیشه سیاسی اسلامی ، تطبیق ایدئولوژیک