تاثیر چیدمان نشستن و دسترسی به منابع آموزشی بر تعامل اجتماعی و کاهش تنش های رفتاری

چیدمان نشستن و نحوه دسترسی به منابع آموزشی، دو مولفه کلیدی و تاثیرگذار در کیفیت تعاملات اجتماعی و مدیریت رفتار فراگیران به شمار می روند که متاسفانه اغلب در طراحی های آموزشی نادیده گرفته می شوند. اهمیت و ضرورت توجه به این موضوع از آنجا ناشی می شود که بخش قابل توجهی از تنش های رفتاری، بی حوصلگی ها و درگیری های کلاسی، ریشه در ناکارآمدی محیط فیزیکی و عدم تطابق آن با نیازهای روانی و اجتماعی دانش آموزان دارد. نظام های آموزشی سنتی با اصرار بر چیدمان ثابت و ردیفی نیمکت ها که عمدتا معلم محور طراحی شده است، نه تنها فرصت های تعامل سازنده میان دانش آموزان را محدود می سازند، بلکه زمینه را برای بروز رفتارهای خسته کننده و تنش زا نیز فراهم می آورند. مساله اساسی اینجاست که بسیاری از متولیان امر تعلیم و تربیت، از تاثیر عمیق متغیرهای به ظاهر ساده ای مانند فاصله فیزیکی میان دانش آموزان، زاویه دید آنها نسبت به یکدیگر و معلم، یا سهولت دسترسی به قفسه ها، کتاب ها و ابزارهای کمک آموزشی بر جو عاطفی و روانی کلاس غافل هستند. پژوهش های حوزه روانشناسی محیطی و علوم تربیتی به وضوح نشان داده اند که چیدمان انعطاف پذیر و مشارکتی فضا، نظیر قرارگیری نیمکت ها به صورت گروهی یا دایره ای، می تواند حس تعلق به گروه را تقویت کرده، تبادل نظر و همکاری را افزایش دهد و از این رهگذر، بستری برای تخلیه هیجانات مثبت و کاهش تنش های بین فردی ایجاد کند. به همین ترتیب، دسترسی آسان و عادلانه دانش آموزان به منابع آموزشی متنوع، ضمن ایجاد فرصت های یادگیری مستقل و اکتشافی، از رقابت های ناسالم و برخوردهای مخرب بر سر تصاحب امکانات جلوگیری می کند. هنگامی که دانش آموزان احساس کنند برای رفع نیازهای آموزشی خود مجبور به رقابت منفی یا تخطی از حریم دیگران نیستند، سطح اضطراب و پرخاشگری در کلاس کاهش یافته و زمینه برای بروز رفتارهای اجتماعی مطلوب فراهم می گردد. بنابراین، بررسی علمی رابطه میان ساختار فیزیکی کلاس، به ویژه چیدمان نشستن و نحوه توزیع منابع، با الگوهای تعاملی و رفتاری دانش آموزان، یک ضرورت انکارناپذیر برای بهینه سازی محیط های یادگیری محسوب می شود. چنین پژوهشی می تواند با ارائه رهنمودهای عملی و مستند به معلمان و مدیران، نقش مهمی در تبدیل کلاس درس به فضایی پویا، امن و مساعد برای رشد همه جانبه فراگیران ایفا کند.

کلیدواژه ها:

چیدمان نشستن ، منابع آموزشی ، تعامل اجتماعی ، تنش های رفتاری ، محیط یادگیری