نقش استفاده از اشعار حافظ در کاهش اضطراب و افزایش آرامش روانی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش استفاده از اشعار حافظ در کاهش اضطراب و افزایش آرامش روانی دانش آموزان انجام شده است. اضطراب یکی از رایج ترین مشکلات دوران نوجوانی و جوانی است که می تواند تاثیرات منفی عمیقی بر سلامت روان، عملکرد تحصیلی و کیفیت زندگی دانش آموزان داشته باشد. در این میان، بهره گیری از ظرفیت های ادبیات کهن فارسی، به ویژه اشعار حافظ شیرازی، به عنوان یک راهکار فرهنگی و بومی برای بهبود سلامت روان، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناختی توصیفی انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از دانش آموزان دوره متوسطه شهر سیرجان که تجربه آشنایی و انس با اشعار حافظ را داشتند، گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش در سه مضمون اصلی و یازده مضمون فرعی دسته بندی شدند. مضمون اصلی اول، «تجربه زیسته دانش آموزان از مواجهه با اشعار حافظ» شامل مفاهیمی مانند حس آرامش و سکینه، تخلیه هیجانی، امیدواری و خوش بینی، و احساس هم ذات پنداری با شاعر بود. مضمون اصلی دوم، «کارکردهای درمانی و آرامش بخش اشعار حافظ» شامل ابعادی مانند کاهش اضطراب امتحان، مدیریت خشم و ناکامی، التیام بخشی در غم ها و شکست ها، و ایجاد چشم انداز مثبت به زندگی بود. مضمون اصلی سوم، «بسترها و شیوه های بهره گیری از اشعار حافظ» شامل روش هایی مانند خوانش فردی و خلوت شخصی، شنیدن اشعار با آواز خوش، فال حافظ و آیین های جمعی، و استفاده از اشعار در فضای مجازی بود. نتایج پژوهش نشان می دهد که اشعار حافظ با ویژگی های منحصربه فردی مانند چندلایگی معنایی، طنز ظریف، امیدبخشی، و پیوند با باورهای عمیق فرهنگی و مذهبی ایرانیان، می تواند به عنوان یک منبع در دسترس، کم هزینه و موثر برای کاهش اضطراب و افزایش آرامش روانی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود که متولیان آموزش و پرورش با گنجاندن برنامه های منظم آشنایی با اشعار حافظ در فعالیت های فوق برنامه مدارس، برگزاری کارگاه های خوانش و تفسیر شعر، و تشویق دانش آموزان به انس با این گنجینه ادبی، گامی موثر در جهت ارتقای سلامت روان نسل جوان بردارند.

کلیدواژه ها:

اشعار حافظ ، اضطراب ، آرامش روانی ، سلامت روان ، دانش آموزان ، ادبیات درمانی (شعردرمانی) ، فرهنگ ایرانی ، پژوهش کیفی