یادگیری مبتنی بر پروژه؛ بستری برای رشد خلاقیت و خودراهبری دانش آموزان

هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر یادگیری مبتنی بر پروژه (Project-Based Learning) بر دو مولفه اساسی خلاقیت و خودراهبری در یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه اول بوده است. رویکرد پژوهش، ترکیبی (کمی و کیفی) از نوع طرح متوالی-تبیینی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه هشتم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که از میان آن ها ۶۰ دانش آموز به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی یک نیمسال تحصیلی در قالب ۱۲ پروژه گروهی و انفرادی در درس کار و فناوری آموزش دیدند؛ درحالی که گروه کنترل به شیوه سنتی آموزش دریافت کردند. برای جمع آوری داده های کمی از پرسشنامه استاندارد خلاقیت تورنس (فرمت B) و پرسشنامه خودراهبری در یادگیری فیشر و همکاران استفاده شد که پیش آزمون و پس آزمون بر روی هر دو گروه اجرا گردید. بخش کیفی پژوهش شامل مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از دانش آموزان گروه آزمایش و ۵ نفر از دبیران مجری طرح بود. تحلیل داده های کمی با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) و داده های کیفی با روش تحلیل مضمون انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که بین گروه آزمایش و کنترل از نظر خلاقیت و خودراهبری تفاوت معناداری وجود دارد (۰۱/۰>P). میانگین نمرات خلاقیت گروه آزمایش از ۸/۸۵ به ۷/۱۱۶ و میانگین نمرات خودراهبری از ۲/۷۸ به ۱/۱۲۴ افزایش یافت. تحلیل یافته های کیفی نیز به شناسایی مقوله هایی نظیر «تقویت روحیه پرسشگری»، «کاهش وابستگی به معلم»، «افزایش تاب آوری تحصیلی»، «شکل گیری هویت پژوهشی» و «ترغیب به نوآوری» منجر شد. نتایج پژوهش تاکید می کند که یادگیری مبتنی بر پروژه، صرفا یک روش آموزشی نیست، بلکه به مثابه «فلسفه یادگیری» عمل می کند که دانش آموز را از حاشیه نشینی در کلاس به متن فرایند یادگیری می آورد. این رویکرد با ایجاد موقعیت مسئله مند و بسترسازی برای تجربه زیسته علمی، زمینه ساز پرورش نسلی خلاق، مستقل و آماده برای مواجهه با چالش های دنیای پیچیده آینده است.

کلیدواژه ها:

یادگیری مبتنی بر پروژه ، خلاقیت ، خودراهبری در یادگیری ، دانش آموزان ، آموزش متوسطه ، رویکرد ترکیبی