پرورش مهارت های کارآفرینی و خوداشتغالی در هنرجویان مکانیک

در شرایط کنونی بازار کار که نیازمند نیروی انسانی ماهر، خلاق و توانمند در خلق فرصت های شغلی است، پرورش مهارت های کارآفرینی و خوداشتغالی در هنرجویان رشته مکانیک به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است. این مقاله با هدف طراحی و ارائه الگویی عملیاتی برای درون سازی مهارت های کارآفرینانه در برنامه درسی و فعالیت های فوق برنامه هنرجویان مکانیک تدوین شده است. پژوهش حاضر با روش تحقیق ترکیبی (آمیخته) انجام شده که در فاز کیفی آن، با ۲۰ نفر از صاحبان کسب وکارهای کوچک مکانیکی، هنرآموزان موفق و هنرجویان فارغ التحصیل خوداشتغال مصاحبه های عمیق صورت گرفت و در فاز کمی، پرسشنامه های محقق ساخته در بین ۲۸۰ هنرجوی سال آخر مکانیک در هنرستان های پنج استان توزیع و تحلیل گردید.یافته های پژوهش نشان داد که شایستگی های کارآفرینانه مورد نیاز یک هنرجوی مکانیک در چهار دسته اصلی قابل دسته بندی است: مهارت های فنی-تجاری (مانند برآورد هزینه، قیمت گذاری، مدیریت موجودی قطعات)، مهارت های ارتباطی-بازاریابی (شناسایی نیاز بازار محلی، مذاکره با مشتری، بازاریابی دیجیتال ساده)، مهارت های مالی-حسابداری (گردش نقدینگی پایه، محاسبه سود و زیان، مالیات های مرتبط) و مهارت های نرم (خلاقیت در حل مسئله فنی، ریسک پذیری حساب شده، پایداری در مواجهه با شکست). تحلیل داده ها همچنین نشان داد که ۹۲٪ از هنرجویان، علاقه مند به راه اندازی کسب وکار شخصی هستند، اما ۸۷٪ خود را فاقد دانش و مهارت کافی در حوزه های غیرفنی (بازاریابی و مالی) می دانند.مقاله حاضر با تلفیق این یافته ها، الگوی تلفیقی کارآفرینی در آموزش مکانیک (TVEM) را پیشنهاد می دهد. این الگو بر سه محور استوار است: نخست، بازطراحی پروژه های پایانی کارگاه به صورت «طرح های کسب وکار کوچک» که در آن هنرجو موظف است علاوه بر ساخت یک قطعه یا دستگاه، برآورد هزینه تولید، شناسایی بازار هدف و طرح بازاریابی ساده نیز ارائه دهد. دوم، استقرار نظام «مربی گری توسط کارآفرینان محلی» که در آن صاحبان گاراژها و تعمیرگاه های موفق به عنوان مربی داوطلب، هنرجویان مستعد را زیر نظر گرفته و در طول سال آخر همراهی می کنند. سوم، راه اندازی «شبیه ساز بازار کارگاه های دانش آموزی» در هنرستان که در آن هنرجویان می توانند خدمات ساده مکانیکی (مانند تعویض روغن، تنظیم موتور، جوشکاری ابتدایی) را به کارکنان مدرسه یا جامعه محلی با قیمت نمادین ارائه کرده و کلیه فرآیندهای مالی و ارتباط با مشتری را تجربه کنند.اجرای این الگو نه تنها تصمیم گیری شغلی هنرجویان را از «جستجوی شغل» به «خلق شغل» سوق می دهد، بلکه با تقویت خودباوری، مسئولیت پذیری و تفکر سیستمی، آنان را حتی در صورت انتخاب مسیر استخدامی، به کارکنانی ارزش آفرین و نوآور تبدیل می کند. این مقاله نتیجه می گیرد که تزریق مهارت های کارآفرینی در بطن آموزش های فنی، پاسخی ضروری به چالش بیکاری فارغ التحصیلان و موتوری برای توسعه اقتصادی محلی است.

کلیدواژه ها:

آموزش کارآفرینی ، خوداشتغالی ، هنرجویان مکانیک ، آموزش فنی و حرفه ای ، شایستگی های کارآفرینانه ، الگوی TVEM.