متن کهن، ذهن نو؛ چالش همیشگی دبیر ادبیات

مسئله ی محوری این پژوهش، شکاف فزاینده میان جهان بینی، ساختارهای زبانی و ظرفیت های شناختی دانش آموز معاصر با جهان متون کلاسیک و کهن ادبیات فارسی است. در عصری که سرعت انتقال اطلاعات، اتکا به تصاویر و زبان مجازی، الگوی ادراک جوانان را شکل داده، مواجهه با متون کهن که نیازمند تامل، رمزگشایی واژگانی و درک بافت تاریخی-فرهنگی عمیق هستند، به چالشی جدی در فرایند آموزش ادبیات تبدیل شده است. این مقاله بر نقش حیاتی دبیر ادبیات به عنوان مرزبان و میانجی این دو جهان، یعنی جهان کهن متن و ذهن نو دانش آموز، تمرکز دارد. هدف اصلی، تحلیل دقیق موانع موجود و ارائه چارچوب های نظری-عملی برای عبور موفقیت آمیز از این شکاف است تا ادبیات کهن نه به عنوان باری تاریخی، بلکه به مثابه منبعی پویا برای توسعه تفکر انتقادی و غنای هویت فردی بازشناسی شود.رویکرد تحلیلی مقاله تلفیقی از مطالعات ادبی-تحلیلی، روان شناسی تربیتی و هرمنوتیک کاربردی است. ابتدا، ماهیت زبان کلاسیک و تفاوت های پارادایمی آن با زبان امروزین واکاوی شده، سپس چالش های ادراکی و عاطفی دانش آموزان در تعامل با این متون بررسی می شود. در ادامه، جایگاه دبیر ادبیات از نقش ناقل دانش به واسط فرهنگی ارتقا یافته و راهبردهای آموزشی مبتنی بر رویکردهای فعال، مانند تفسیر متقابل (Dialogic Reading)، تحلیل بافت مندی (Contextual Analysis) و ادغام فناوری های نوین در تبیین متن کهن پیشنهاد می گردد. این راهبردها بر تقویت مهارت های شناختی سطح بالا نظیر استنتاج، تعمیم و نقد تاکید دارند.نتایج کلیدی پژوهش نشان می دهد که بن بست در آموزش متون کهن عمدتا ناشی از روش های تدریس سنتی مبتنی بر حفظیات و ترجمه لغوی است. برای احیای ارتباط دانش آموز با این میراث، نیاز مبرم به رویکردی است که به جای تحمیل فهم گذشته، زمینه ساز «ملاقات خلاقانه» میان خواننده و متن باشد. دبیر موفق، کسی است که می تواند مفاهیم انتزاعی و آرایه های پیچیده کهن را به زیست جهان امروزین دانش آموز پیوند دهد، به نحوی که فهم کهن به توسعه ی تفکر انتقادی نسبت به حال منجر شود و در نهایت، لذت ادبی ناشی از کشف معنا در اعماق زبان، جایگزین ملال ناشی از رمزگشایی دشوار گردد.

کلیدواژه ها:

شکاف نسلی ، آموزش ادبیات ، متن کهن ، هرمنوتیک ادبی ، دبیر ادبیات ، بازخوانی خلاق