(حکمرانی و سیاست گذاری در آموزش و پرورش استثنایی ایران: تحلیل جامع چالش ها، پیشرفت های اخیر و مسیرهای تحول پایدار)

آموزش و پرورش استثنایی به عنوان یکی از ارکان کلیدی عدالت آموزشی در ایران، مسئولیت حمایت از حدود ۱۰۰ هزار دانش آموز با نیازهای ویژه (شامل کم توان ذهنی، آسیب های شنوایی و بینایی، جسمی-حرکتی، اوتیسم، اختلالات یادگیری و چندمعلولیتی) را بر عهده دارد. این پژوهش توصیفی-تحلیلی با تکیه بر اسناد بالادستی مانند سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (۱۳۹۰)، قانون حمایت از حقوق معلولان (۱۳۹۶ با اصلاحات بعدی) و گزارش های سازمان آموزش و پرورش استثنایی تا سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ (مانند پوشش ۹۹ هزار دانش آموز با ۸۲ هزار در مدارس خاص و حدود ۱۷ هزار در برنامه فراگیر) (قاسمی، ۱۴۰۴)، وضعیت حکمرانی را بررسی می کند. علی رغم پیشرفت هایی نظیر گسترش برنامه سنجش زودهنگام (شناسایی بیش از ۷ هزار مورد در سال جاری)، توسعه آموزش فراگیر و تمرکز بر توانبخشی حرفه ای، چالش های ساختاری (کمبود معلم متخصص)، اجرایی (شکاف سیاست-اجرا و نابرابری منطقه ای)، فرهنگی (انگ زنی و مقاومت نگرشی) و منابع (محدودیت بودجه و تجهیزات) همچنان مانع تحقق کامل اهداف هستند. مقاله با تاکید بر اصول حکمرانی خوب (شفافیت، مشارکت، پاسخگویی و اثربخشی)، پیشنهادهای عملی چندسطحی برای تقویت حکمرانی شبکه ای، بهره گیری از فناوری و فرهنگ سازی ارائه می دهد تا گذار به آموزش فراگیر پایدار تسریع شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی آموزشی ، سیاست گذاری استثنایی ، آموزش فراگیر ، کودکان با نیازهای ویژه ، چالش های اجرایی ، سند تحول بنیادین ، عدالت آموزشی ، فناوری کمک آموزشی