رابطه اضطراب امتحان و بار شناختی با عملکرد تحصیلی؛ نقش میانجی خودکارآمدی

عملکرد تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان تحت تاثیر عوامل روان شناختی متعددی قرار دارد که در میان آنها اضطراب امتحان، بار شناختی، و خودکارآمدی از برجسته ترین متغیرها محسوب می شوند. اضطراب امتحان به عنوان یک پاسخ هیجانی-شناختی در موقعیت های ارزیابی، با ایجاد نگرانی مداوم، افکار مزاحم، و برانگیختگی فیزیولوژیکی، توانایی پردازش اطلاعات و بازیابی دانش را در فراگیران مختل می سازد. از سوی دیگر، بار شناختی که به میزان فشار وارد شده بر حافظه فعال در طول یادگیری و تکلیف اشاره دارد، می تواند ظرفیت محدود این حافظه را به سرعت اشباع کند و در نتیجه کیفیت یادگیری و عملکرد را کاهش دهد. در این میان، خودکارآمدی تحصیلی که به باور فرد درباره توانایی خود برای انجام موفق تکالیف آموزشی اشاره می کند، نقش محوری در تعدیل این روابط ایفا می کند.پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه اضطراب امتحان و بار شناختی با عملکرد تحصیلی، با تاکید بر نقش میانجی خودکارآمدی، تدوین شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی-همبستگی و بر اساس مرور ادبیات نظری و پژوهشی موجود انجام گرفته است. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه بار شناختی Sweller، نظریه اضطراب امتحان Liebert و Morris، و نظریه خودکارآمدی Bandura استوار است.یافته های حاصل از مرور ادبیات نشان می دهند که اضطراب امتحان رابطه منفی و معناداری با عملکرد تحصیلی دارد و این رابطه از طریق کاهش خودکارآمدی تحصیلی تشدید می شود. دانش آموزانی که از خودکارآمدی بالاتری برخوردارند، حتی در شرایط اضطراب بالا، بهتر می توانند منابع شناختی خود را مدیریت کنند و عملکرد مطلوب تری از خود نشان دهند. همچنین، بار شناختی بیرونی بالا با تداخل در پردازش اطلاعات و کاهش ظرفیت حافظه فعال، عملکرد تحصیلی را به طور مستقیم تحت تاثیر قرار می دهد؛ اما خودکارآمدی بالا می تواند این تاثیر منفی را تا حدودی جبران کند.پژوهش همچنین نشان می دهد که هر سه متغیر اضطراب امتحان، بار شناختی، و خودکارآمدی در یک شبکه پیچیده از روابط تاثیر متقابل بر هم دارند. اضطراب بالا بار شناختی را افزایش می دهد؛ بار شناختی بالا خودکارآمدی را کاهش می دهد؛ و خودکارآمدی پایین نگرانی و اضطراب را تشدید می کند. شناخت این چرخه مخرب، پایه ای برای طراحی مداخلات آموزشی و روان شناختی موثر فراهم می آورد.در پایان، این پژوهش پیشنهادهایی را برای معلمان، مشاوران مدرسه، و سیاست گذاران آموزشی در راستای کاهش اضطراب امتحان، مدیریت بار شناختی، و تقویت خودکارآمدی دانش آموزان ارائه می دهد. نتایج این پژوهش می تواند زمینه ساز طراحی برنامه های مداخله ای موثرتر در نظام آموزشی ایران باشد.

کلیدواژه ها:

اضطراب امتحان ، بار شناختی ، عملکرد تحصیلی ، خودکارآمدی تحصیلی ، حافظه فعال ، نقش میانجی ، یادگیری شناختی