تحلیل ابعاد نوین موفقیت تحصیلی در چارچوب آموزش دانش آموزمحور: از تعامل تا خودکارآمدی

هدف پژوهش حاضر، تحلیل ابعاد نوین موفقیت تحصیلی در چارچوب رویکردهای دانش آموزمحور و واکاوی مکانیسم های زیربنایی موثر بر ارتقای یادگیری است. با توجه به ناکارآمدی رویکردهای سنتی معلم محور در پاسخگویی به نیازهای متنوع دانشجویان و الزامات بازار کار پویا در قرن بیست و یکم، پارادایم آموزش دانش آموزمحور به عنوان یک ضرورت انکارناپذیر در نظام های آموزشی مطرح شده است. این پژوهش با اتکا به مبانی نظری یادگیری خودتنظیم، نظریه شناختی-اجتماعی بندورا و رویکردهای ساخت گرایی اجتماعی، چارچوبی یکپارچه برای تبیین ابعاد نوین موفقیت تحصیلی ارائه می دهد. در این چارچوب، موفقیت تحصیلی صرفا به نمرات و عملکرد در آزمون های استاندارد محدود نشده، بلکه شامل ابعاد گسترده تری همچون توسعه مهارت های فراشناختی، خودکارآمدی تحصیلی، توانایی حل مسئله، تفکر انتقادی و شایستگی های مشارکتی است. روش پژوهش، از نوع ترکیبی اکتشافی بود که در دو فاز کیفی و کمی اجرا شد. در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل مضمون و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ نفر از صاحب نظران آموزش عالی و دانشجویان ممتاز، ابعاد و شاخص های موفقیت تحصیلی در بستر آموزش دانش آموزمحور شناسایی و طبقه بندی شد. در بخش کمی، پرسشنامه ای مبتنی بر یافته های کیفی طراحی و بر روی نمونه ای به حجم ۵۲۴ نفر از دانشجویان دانشگاه های شهر تهران که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شده بودند، اجرا گردید. داده های جمع آوری شده با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاری و نرم افزارهای SPSS و AMOS مورد تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که ابعاد نوین موفقیت تحصیلی در چارچوب دانش آموزمحور در سه مضمون اصلی «تعامل چندبعدی»، «عاملیت و خودتنظیمی» و «توسعه شایستگی های عالی شناختی» قابل دسته بندی هستند. نتایج مدل یابی معادلات ساختاری نیز نشان داد که تعامل دانشجو-محتوا و تعامل دانشجو-دانشجو تاثیر مثبت و معناداری بر خودکارآمدی تحصیلی و پیشرفت تحصیلی دارند. همچنین، نقش میانجی گر خودکارآمدی در رابطه بین انواع تعاملات و موفقیت تحصیلی تایید شد. بر اساس یافته ها، میتوان نتیجه گرفت که گذار از رویکردهای سنتی به سوی یادگیری دانش آموزمحور، مستلزم بازتعریف موفقیت تحصیلی و توجه به ابعاد فراتر از سنجش های رایج است. طراحی محیط های یادگیری تعاملی، تقویت باورهای خودکارآمدی و توانمندسازی دانشجویان در نقش آفرینی فعال در فرآیند یادگیری، راهبردهای کلیدی برای تحقق موفقیت تحصیلی در معنای نوین آن هستند.

کلیدواژه ها:

آموزش دانش آموزمحور ، موفقیت تحصیلی ، خودکارآمدی ، تعامل در یادگیری ، یادگیری فعال ، آموزش عالی.