الزامات برنامه ریزی درسی برای تحقق دانش آموز به عنوان طراح یادگیری

پارادایم سنتی آموزش که در آن دانش آموز نقش منفعلی را ایفا می کند و معمل به عنوان منبع انحصاری دانش عمل می نماید، در دنیای پیچیده و پرتحول کنونی پاسخگوی نیازهای یادگیری عمیق و مادام العمر نیست. در مقابل، رویکرد «دانش آموز به عنوان طراح یادگیری» بر مشارکت فعال، خودراهبری و مسئولیت پذیری فراگیر در طراحی، هدایت و ارزیابی فرآیند یادگیری خود تاکید دارد. این مقاله با هدف شناسایی و تبیین الزامات برنامه ریزی درسی برای تحقق این نقش نوین برای دانش آموزان انجام شده است. روش تحقیق این مقاله، تحلیل اسنادی و مرور نظام مند ادبیات موجود در حوزه برنامه ریزی درسی، یادگیری خودراهبر و رویکردهای سازنده گرایانه است. یافته های تحقیق نشان می دهد که برای نهادینه سازی نقش طراح یادگیری، برنامه ریزی درسی نیازمند تحول در عناصر کلیدی خود است. در سطح اهداف، باید از تاکید صرف بر محتوای ازپیش تعیین شده به سمت پرورش مهارت های فراشناختی، حل مسئله، تفکر نقاد و خلاقیت حرکت کند. محتوای برنامه درسی باید انعطاف پذیر، مسئلهمحور، بین رشته ای و مرتبط با زندگی واقعی باشد تا زمینه را برای انتخاب و کشف دانش آموز فراهم آورد. در بعد روش های تدریس و یادگیری، ضروری است روش های فعالی مانند یادگیری مبتنی بر پروژه، پژوهش محور، یادگیری خدماتی و استفاده از فناوری های مشارکت محور جایگزین روش های سخنرانی محور شوند. نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر، راهنما و هم یادگیرنده تغییر می یابد. فضای یادگیری نیز باید از کلاس درس بسته به محیط های غنی، منعطف و connected (متصل به دنیای خارج) تبدیل شود. مهم تر از همه، ارزشیابی باید تکوینی، فرآیندمحور و چندوجهی باشد و بر خودارزیابی و ارزشیابی همتایان تاکید کند تا انعکاس دهنده رشد مهارت های طراحی یادگیری باشد. در نهایت، این تحول نیازمند بسترسازی های سازمانی و فرهنگی، از جمله تغییر در قوانین، تامین منابع، توسعه حرفه ای معلمان و ایجاد فرهنگ اعتماد و مسئولیت پذیری در مدرسه است. برنامه ریزی درسی با درنظرگیری این الزامات می تواند دانش آموزان را از مصرف کنندگان منفعل به طراحان آگاه، خلاق و خودراهبر یادگیری تبدیل کند که آمادگی لازم برای مواجهه با چالش های قرن بیست ویکم را دارا هستند.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی درسی ، دانش آموز طراح یادگیری ، یادگیری خودراهبر ، برنامه درسی انعطاف پذیر ، روش های تدریس فعال ، ارزشیابی تکوینی ، نقش معلم تسهیل گر.