تحلیل تطبیقی الگوهای تمرکززدایی در برنامه ریزی درسی ایران و کشورهای پیشرو (با تاکید بر نقش نهادهای محلی و انجمن های اولیا)

هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی الگوهای تمرکززدایی در برنامه ریزی درسی ایران و چهار کشور پیشرو (کانادا، سوئیس، استرالیا و شیلی) و واکاوی نقش نهادهای محلی و انجمن های اولیا در این الگوها انجام شده است. روش: این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد مطالعه تطبیقی مبتنی بر الگوی جرج بردی (چهار مرحله توصیف، تفسیر، همجواری و مقایسه) انجام شد. داده ها از طریق تحلیل اسناد و مدارک معتبر، قوانین و مقررات آموزشی، گزارش های بین المللی و مقالات علمی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها: تحلیل ها نشان داد که الگوهای تمرکززدایی در کشورهای مورد مطالعه در طیفی از تمرکززدایی کامل (کانادا و سوئیس) تا تمرکززدایی ترکیبی (استرالیا و شیلی پس از اصلاحات) قابل دسته بندی است. نقش نهادهای محلی و انجمن های اولیا در این کشورها از مشاوره ساده تا مشارکت در تصمیم گیری و حتی مدیریت مدرسه متغیر است. در مقابل، نظام برنامه ریزی درسی ایران با وجود تاکید قانونی بر مشارکت و تشکیل انجمن های اولیا و مربیان در سطح مدارس (خوشقدم، ۱۴۰۱)، کماکان از الگوی تمرکزگرا پیروی می کند و نقش نهادهای محلی و انجمن ها عمدتا تشریفاتی و حاشیه ای است. نتیجه گیری: گذار از تمرکزگرایی به تمرکززدایی موثر در ایران نیازمند بازتعریف نقش نهادهای واسط (استان ها، مناطق آموزشی، مدارس) و توانمندسازی انجمن های اولیا برای ایفای نقش واقعی در فرآیند برنامه ریزی درسی است. تجربه کشورهای پیشرو نشان می دهد که تمرکززدایی موفق نه به معنای رهاسازی کامل، بلکه به معنای طراحی نظام چندلایه تصمیم گیری با حفظ چارچوب های ملی و ایجاد تعادل پویا میان سطوح مختلف است.

کلیدواژه ها:

تمرکززدایی آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، انجمن اولیا و مربیان ، نهادهای محلی ، مطالعه تطبیقی ، حکمرانی آموزشی