بازتعریف کارکردهای تربیتی درس تربیت بدنی در دوره متوسطه با تاکید بر پرورش شایستگی های زیستی– اجتماعی دانش آموزان

درس تربیت بدنی در دوره متوسطه، در نظام های آموزشی معاصر، دیگر نمی تواند صرفا به عنوان بستری برای تخلیه انرژی جسمانی یا آموزش مهارت های حرکتی پایه تلقی شود، بلکه نیازمند بازتعریفی بنیادین در سطح فلسفه تربیتی، اهداف آموزشی و کارکردهای پرورشی است. تحولات زیستی، روانی و اجتماعی دانش آموزان دوره متوسطه، در کنار پیچیدگی های فزاینده زیست جهان نوجوان معاصر، ضرورت توجه به ابعاد عمیق تر و چندلایه تر تربیت بدنی را برجسته می سازد. این مقاله با رویکردی تحلیلی و تبیینی، به بازتعریف کارکردهای تربیتی درس تربیت بدنی در دوره متوسطه با تاکید بر پرورش شایستگی های زیستی–اجتماعی دانش آموزان می پردازد و می کوشد جایگاه این درس را از حاشیه برنامه درسی به متن فرآیند تربیت تمام ساحتی ارتقا دهد.در این چارچوب، شایستگی های زیستی–اجتماعی به مثابه مجموعه ای درهم تنیده از توانمندی های جسمانی، هیجانی، ارتباطی، اخلاقی و مسئولیت پذیرانه در نظر گرفته می شوند که نقش تعیین کننده ای در شکل گیری هویت فردی و اجتماعی دانش آموزان ایفا می کنند. مقاله حاضر با نقد نگاه ابزاری و تقلیل گرایانه به تربیت بدنی، بر این باور است که این درس می تواند بستری منحصربه فرد برای تجربه زیسته ارزش های اجتماعی، تمرین خودنظم دهی، تقویت تاب آوری، ارتقای سواد بدنی و پرورش احساس تعلق اجتماعی فراهم آورد. از این منظر، فعالیت های بدنی مدرسه ای صرفا کنش های فیزیکی نیستند، بلکه میدان های یادگیری اجتماعی و اخلاقی محسوب می شوند که در آن ها دانش آموزان به صورت عملی با مفاهیمی چون همکاری، رقابت سالم، احترام متقابل، مسئولیت پذیری و پذیرش تفاوت ها مواجه می شوند.چکیده حاضر نشان می دهد که بازتعریف کارکردهای تربیتی درس تربیت بدنی مستلزم عبور از الگوهای سنتی آموزش مهارت های ورزشی و حرکت به سوی رویکردهای معناگرا، مشارکت محور و سلامت مدار است. در این رویکرد، معلم تربیت بدنی نه تنها مربی حرکت، بلکه تسهیل گر رشد زیستی–اجتماعی و الگوی رفتاری برای دانش آموزان تلقی می شود. همچنین برنامه درسی تربیت بدنی باید به گونه ای طراحی شود که با نیازهای تحولی دوره متوسطه همخوانی داشته و فرصت هایی واقعی برای تجربه مسئولیت اجتماعی، خودآگاهی بدنی و تعامل سازنده فراهم آورد.در نهایت، این مقاله با تاکید بر ضرورت هم راستاسازی اهداف تربیت بدنی با اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت، تلاش دارد چارچوبی نظری برای بازاندیشی در نقش تربیت بدنی در پرورش شایستگی های زیستی–اجتماعی دانش آموزان ارائه دهد. چنین چارچوبی می تواند مبنایی برای بازطراحی برنامه های آموزشی، توانمندسازی معلمان و ارتقای جایگاه تربیت بدنی در مدرسه متوسطه باشد و به تحقق تربیت انسانی متوازن، مسئول و اجتماعی کمک کند.

کلیدواژه ها:

تربیت بدنی ، دوره متوسطه ، شایستگی های زیستی–اجتماعی ، تربیت تمام ساحتی ، خودآگاهی بدنی ، یادگیری اجتماعی–هیجانی ، اخلاق ورزشی ، سلامت چندبعدی