آموزش مهارت های زندگی؛ از شعار تا عمل در مدرسه

آموزش مهارت های زندگی (Life Skills Education) به عنوان یک رویکرد ضروری در نظام های آموزشی معاصر، برای توانمندسازی دانش آموزان در مواجهه موثر با پیچیدگی ها و چالش های دنیای مدرن تعریف شده است. این مهارت ها که اغلب در اسناد بالادستی آموزش و پرورش با تاکید فراوان بر ارتقاء سلامت روان، تاب آوری اجتماعی و شایستگی های فردی مطرح می شوند، هدف نهایی نظام آموزشی را فراتر از انتقال صرف دانش نظری سامان می دهند. با این حال، پژوهش حاضر به بررسی شکاف عمیق میان «شعار» ترویج این مهارت ها در سطح سیاست گذاری و «عمل» پیاده سازی موثر آن ها در بافت روزمره مدارس می پردازد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل ریشه های ساختاری و فرهنگی این عدم انطباق است که منجر به ناکارآمدی برنامه های موجود و عدم حصول نتایج مطلوب در پرورش شهروندانی مسئولیت پذیر و مجهز به ابزارهای لازم برای زندگی شده است. اهمیت این بررسی از منظر کاهش آسیب های اجتماعی، ارتقاء سرمایه انسانی و انطباق آموزش با نیازهای واقعی جامعه مشخص می شود؛ زیرا نادیده گرفتن جنبه های مهارتی، آموزش را به سمت رویکردی معرفت محور و ناکارآمد سوق می دهد.رویکرد تحلیلی این مقاله بر مبنای نقد تلفیقی اسناد تحولی (مانند سند تحول بنیادین آموزش و پرورش) و بررسی موانع اجرا در سه سطح خرد (کلاس درس و معلم)، میانه (برنامه ریزی درسی و ساختار مدرسه) و کلان (فرهنگ سازمانی و سیستم ارزشیابی) استوار است. تمرکز اصلی بر این نکته خواهد بود که چگونه تمرکز افراطی بر سنجش های استاندارد و محتوامحور، فضای لازم برای تمرین، تکرار و بازخورددهی در زمینه مهارت هایی نظیر تفکر انتقادی، حل مسئله، تصمیم گیری اخلاقی، همدلی و مدیریت هیجانات را از بین برده است. در تحلیل نقش معلم، به چالش های فقدان آموزش های تخصصی کافی، اضافه بار کاری و مقاومت فرهنگی در برابر تغییر پارادایم تدریس از سخنرانی به تسهیلگری اشاره می شود.

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، شکاف عمل و اجرا ، نظام آموزشی ، نهادینه سازی مهارتی ، برنامه درسی تلفیقی ، نقش معلم ، فرهنگ مدرسه ای ، ارزشیابی عملکردی