نقش بازخورد توصیفی معلم در افزایش انگیزه یادگیری

در نظام های نوین آموزشی، ارزشیابی دیگر به معنای صرف اندازه گیری دانش انباشته شده دانش آموز نیست، بلکه به عنوان ابزاری برای یادگیری (Assessment for Learning) تلقی می شود. یکی از ارکان اصلی این رویکرد، بازخورد توصیفی است. هدف از این مقاله، بررسی عمیق و همه جانبه ی نقش بازخورد توصیفی معلم در ارتقای انگیزه یادگیری دانش آموزان است. انگیزه به عنوان موتور محرکه ی یادگیری، تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد که در این میان، نحوه تعامل معلم و شیوه ارزیابی او از عملکرد دانش آموز، جایگاهی ویژه دارد. در نظام های سنتی که مبتنی بر نمره و رتبه بندی بودند، تمرکز دانش آموزان غالبا بر کسب نمره بالاتر و رقابت با همسالان معطوف بود که این امر منجر به تقویت انگیزه بیرونی و در بسیاری موارد، ایجاد اضطراب و کاهش عزت نفس می شد. اما با تغییر رویکرد به سمت ارزشیابی توصیفی، بازخورد کیفی جایگزین نمرات کمی شده است.این مقاله با مرور مبانی نظری و پژوهش های انجام شده، نشان می دهد که بازخورد توصیفی اگر به درستی، به موقع و با لحنی سازنده ارائه شود، می تواند با درگیر کردن دانش آموز در فرآیند یادگیری، شفاف سازی انتظارات و ارائه راهکارهای بهبود، حس شایستگی و خودمختاری را در وی تقویت کند. این فرآیند مستقیما بر انگیزه درونی تاثیر مثبت گذاشته و یادگیری را از یک وظیفه اجباری به یک فرآیند لذت بخش و اکتشافی تبدیل می کند. در این نوشتار، ضمن تبیین مفاهیم پایه، به مکانیزم های روانشناختی اثرگذاری بازخورد، تفاوت آن با تحسین خشک و خالی، چالش های اجرایی در مدارس ایران و راهکارهای عملیاتی برای معلمان پرداخته خواهد شد.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: بازخورد توصیفی ، انگیزه یادگیری ، ارزشیابی کیفی ، تعامل معلم و دانش آموز ، خودکارآمدی ، روانشناسی تربیتی.