روش های فعال و پروژه محور در تدریس درس کار و فناوری

درس کار و فناوری به عنوان حلقه اتصال دانش نظری با کاربردهای عملی و نیازهای زندگی واقعی، نقشی محوری در تربیت نیروی انسانی خلاق، مسئله حل کن و کارآفرین ایفا می کند. با این حال، تدریس سنتی و مبتنی بر انتقال یک سویه دانش، قادر به تحقق اهداف غنی این درس نیست. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین مبانی، الگوها و شیوه های اجرایی روش های فعال و پروژه محور در آموزش کار و فناوری نگاشته شده است. در بخش مبانی نظری، رویکردهای یادگیری فعال، سازنده گرایی، یادگیری تجربی (کلب) و یادگیری مبتنی بر پروژه (PBL) به تفصیل بررسی شده و ارتباط آن ها با ماهیت مهارت محور این درس تشریح می گردد. جایگاه درس کار و فناوری در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و برنامه درسی ملی ایران تحلیل شده و ضرورت به کارگیری روش های فعال در آن استنتاج می شود. در ادامه، روش های فعالی چون بحث گروهی، حل مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه، یادگیری مبتنی بر طراحی و یادگیری همیارانه، با ارائه مثال های عینی از حوزه های مختلف کار و فناوری (مانند رایانه، صنایع دستی، کشاورزی، هنر) مورد تحلیل قرار می گیرند. یک مدل گام به گام شش مرحله ای برای اجرای پروژه محور در کلاس های کار و فناوری، همراه با تغییر نقش معلم از انتقال دهنده به تسهیل گر و راهنما و نقش دانش آموز از منفعل به پژوهشگر فعال، ارائه شده است. طراحی چند پروژه نمونه در پایه های مختلف، سازوکارهای ارزشیابی تکوینی (مستمر) و پایانی (عملکردی و پورتفولیو) و نیز شناسایی چالش های اجرایی (مانند کمبود زمان، امکانات، و آموزش معلمان) و راهکارهای عملی برای فائق آمدن بر آن ها، از دیگر بخش های مقاله است. در نهایت، با تاکید بر این که پیاده سازی موفق این روش ها مستلزم فراهم آوری الزاماتی مانند توانمندسازی معلمان، تامین منابع و فضاهای کارگاهی مناسب، و بازنگری در برنامه ریزی درسی است، نتیجه گیری می شود که آموزش پروژه محور نه تنها می تواند به ارتقای کیفیت یادگیری و تثبیت مهارت های فنی بینجامد، بلکه گامی اساسی در جهت پرورش تفکر نقاد، روحیه همکاری و توانایی حل مسائل پیچیده در دانش آموزان ایرانی است.

کلیدواژه ها:

کار و فناوری ، روش های فعال تدریس ، یادگیری مبتنی بر پروژه (PBL) ، سازنده گرایی ، ارزشیابی تکوینی ، برنامه درسی ملی