مدرسه به عنوان محیط پرورش هویت: بررسی تاثیر فضای تربیتی بر شکل گیری ارزش ها و نگرش های دانش آموزان

مدرسه در جهان معاصر صرفا نهادی برای انتقال دانش و مهارت های شناختی نیست، بلکه یکی از مهم ترین و اثرگذارترین بسترهای اجتماعی برای شکل گیری هویت فردی و اجتماعی به شمار می آید. کودکان و نوجوانان بخش قابل توجهی از سال های حساس رشد خود را در محیط مدرسه سپری می کنند؛ محیطی که در آن نه تنها با مفاهیم درسی، بلکه با نظامی از روابط، هنجارها، انتظارات، ارزش ها و الگوهای رفتاری مواجه می شوند. تجربه های روزمره در کلاس درس، تعامل با معلمان، ارتباط با همسالان، شیوه های ارزشیابی، نوع مدیریت مدرسه، قواعد رسمی و غیررسمی حاکم بر فضا و حتی اقلیم عاطفی–اجتماعی حاکم بر مدرسه، همگی در کنار هم بستری را شکل می دهند که به طور مستقیم و غیرمستقیم در تکوین نگرش ها، باورها، ارزش ها و در نهایت هویت دانش آموزان نقش آفرینی می کند. هویت به عنوان ساختاری پویا و چندبعدی، حاصل تعامل مستمر فرد با محیط های پیرامونی است و مدرسه یکی از سازمان یافته ترین و پایدارترین این محیط هاست. در مدرسه، دانش آموزان می آموزند که خود را چگونه ببینند، دیگران را چگونه ارزیابی کنند، چه چیزهایی را مهم و ارزشمند بدانند و نسبت به جامعه، آینده، مسئولیت پذیری، موفقیت، عدالت، همکاری و رقابت چه نگرشی اتخاذ کنند. این یادگیری ها اغلب فراتر از محتوای رسمی کتاب های درسی رخ می دهد و در قالب تجربه زیسته آموزشی، فرهنگ مدرسه، سبک ارتباطی معلمان، شیوه های تشویق و تنبیه، فرصت های مشارکت، و نوع مواجهه با تفاوت ها و تعارض ها شکل می گیرد. از این منظر، مدرسه را می توان یک «محیط تربیتی کل نگر» دانست که در آن آموزش و پرورش هویتی به صورت درهم تنیده جریان دارد. فضای تربیتی مدرسه شامل مجموعه ای از عناصر ساختاری، انسانی و فرهنگی است که در کنار هم اقلیم یادگیری و رشد را می سازند. این فضا فقط به امکانات فیزیکی یا برنامه های رسمی محدود نمی شود، بلکه دربرگیرنده کیفیت روابط انسانی، احساس امنیت روانی، میزان احترام متقابل، فرصت ابراز نظر، تجربه عدالت و انصاف، و سطح حمایت عاطفی نیز هست. هرچه این فضا از نظر روانی و اجتماعی غنی تر، امن تر و مشارکت محورتر باشد، زمینه برای شکل گیری هویت سالم تر، نگرش های مثبت تر و ارزش های پایدارتر در دانش آموزان فراهم تر می شود. در مقابل، فضای تربیتی خشک، اقتدارگرایانه، تبعیض آمیز یا تنش زا می تواند به شکل گیری نگرش های منفی، احساس بی ارزشی، بی اعتمادی و گسست هویتی منجر شود. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به مدرسه به عنوان محیط پرورش هویت: بررسی تاثیر فضای تربیتی بر شکل گیری ارزش ها و نگرش های دانش آموزان شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که مدرسه به عنوان یک زیست بوم تربیتی، با تعامل ساختار، فرهنگ، برنامه های درسی و روابط انسانی، نقش محوری در شکل گیری هویت، ارزش ها و نگرش های دانش آموزان ایفا می کند و ایجاد محیطی حمایتگر، عادلانه و فرصت آفرین شرط لازم برای پرورش هویت سالم و نگرش های مثبت است.

کلیدواژه ها:

هویت ، فضای تربیتی ، ارزش ها ، نگرش ها ، دانش آموزان