عدالت تربیتی و نابرابری های اجتماعی در آموزش مدرسه ای

عدالت تربیتی یکی از مفاهیم محوری در مطالعات معاصر آموزش است که در پیوندی تنگاتنگ با مسئله نابرابری های اجتماعی معنا می یابد. با وجود گسترش سیاست های مبتنی بر برابری دسترسی به آموزش، شواهد پژوهشی نشان می دهد که نظام های آموزشی، به ویژه در سطح مدرسه، همچنان نقش فعالی در بازتولید نابرابری های اجتماعی ایفا می کنند. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین چگونگی و چرایی این فرایند و واکاوی سازوکارهای نهادی، فرهنگی و تعاملی است که از طریق آن ها عدالت تربیتی در عمل تضعیف می شود. این پژوهش با رویکردی تحلیلی–انتقادی و با اتکا بر چارچوب های نظری عدالت اجتماعی، به ویژه دیدگاه های نانسی فرزر، مایکل اپل و آمارتیا سن، به بررسی نقش مدرسه به عنوان نهادی فعال در تولید یا کاهش نابرابری های آموزشی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نابرابری آموزشی صرفا ناشی از توزیع نابرابر منابع نیست، بلکه در سطوح بازشناختی و مشارکتی نیز عمل می کند؛ به گونه ای که برنامه درسی، نظام ارزشیابی، انتظارات آموزشی معلمان و منطق رقابتی مدرسه، سرمایه فرهنگی گروه های مسلط را به معیار موفقیت تحصیلی تبدیل می کنند. نتایج همچنین حاکی از آن است که برابری صوری در دسترسی به آموزش، بدون توجه به تفاوت های اجتماعی و فرهنگی دانش آموزان، به تحقق عدالت واقعی نمی انجامد. بر این اساس، پژوهش نتیجه می گیرد که عدالت تربیتی مستلزم بازاندیشی نهادی در منطق حاکم بر مدرسه، حرکت به سوی سیاست های افتراقی و توسعه رویکردهای ارزشیابی و آموزشی عدالت محور است. این مطالعه، ضمن تعمیق فهم نظری عدالت تربیتی، پیامدهای مهمی برای سیاست گذاری آموزشی و برنامه ریزی تربیتی در جهت کاهش نابرابری های اجتماعی دارد.

کلیدواژه ها:

عدالت تربیتی ، نابرابری های اجتماعی ، آموزش مدرسه ای ، برنامه درس