چالش ها و مشکلات تربیت شهروندی دانش آموزان در اسناد بالادستی در آموزش و پرورش ایران

شهروند مطلوب برای نظام های رسمی به عنوان عنصری خلاق و مستقل شناخته می شود. آنها برای تحت انقیاد درآوردن شان از شیوه های مختلفی استفاده می کنند. نظام تربیت رسمی جمهوری اسلامی نیز با تدوین اسناد «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند چشم انداز۲۰ ساله» تلاش می کند شهروند مطلوب خود را تربیت کند. هدف کلی این پژوهش چالش ها و مشکلات تربیت شهروندی دانش آموزان در اسناد بالادستی در آموزش و پرورش ایران بود. یکی از اصلی ترین کارکردهای آموزش وپرورش تربیت سیاسی- اجتماعی و به تبع آن تربیت شهروندی است که امروزه بسیاری از کشورها برروی آن سرمایه گذاری می کنند. و در سند تحول بنیادین آموزش وپرورش این گونه به آن اشاره شده است. پرورش شهروندانی که با درک مفاهیم اجتماعی و سیاسی و احترام به قانون و اندیشه ورزی در آن ها، شایستگی رویارویی مسئولانه و خردمندانه با تحولات اجتماعی و سیاسی را کسب کند و با رعایت وحدت و تفاهم ملی، در دفاع از عزت و اقتدار ملی می کوشند و با روحیه ی مسئولیت پذیری و تعالی خواهی و برخوردار از مهارت های ارتباطی، در حیات خانوادگی و اجتماعی در سطوح محلی تا جهانی با رعایت اصول برگرفته از نظام معیار اسلامی، مشارکت موثر داشته باشند. در بعد روش پژوهش، از نوع اسنادی است که محتوای اسناد موردنظر را به روش تحلیل محتوای کیفی مورد واکاوی قرار داده و نمونه ها به صورت نمونه گیری نظری و هدفمند به شیوه ی فیش برداری انتخاب شد. نتایج تحلیل اسناد در دو بعد تناسب و تفاوت در نگرش نظام رسمی به مقوله ی تربیت شهروندی دانش آموزان خود را نشان داد. در بعد تناسب، هر دو سند رسیدن به قرب الهی را هدف غایی تربیت می دانند. مولفه ی شهروند دین دار در حوزه ی دینی (با شاخص های اعتقادی و عبادی) و حوزه ی شناختی (با شاخص های ارزشی، اخلاقی، علمی و فرهنگی) در هر دو سند این سنخیت را تایید می کند. در بعد تفاوت، مولفه ی شهروند اجتماعی (با شاخص های منفعت اجتماعی، مشارکت اجتماعی- سیاسی، نقش آفرینی مجزای اجتماعی و نقطه ی عزیمت تحول) مسیر متفاوتی را برای رسیدن به هدف غایی معرفی می کند. مدرسه به عنوان محیطی خاص که با محیط اجتماع انطباق دارد و تربیت به عنوان فرآیندی برای بهبود زندگی بشر که با تجارب و علایق کودک سازگار باشد و اورا برای زندگی حال و آینده آماده سازد، مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

موانع ، سیاسی ، تربیت شهروندی ، دانش آموزان ، اسناد بالادستی ، آموزش و پرورش ایران