اثر نظام چندنرخی ارز بر سازوکار انتقال شوک های کلان: رویکرد اتصال چندکی در اقتصاد ایران (۱۳۶۵–۱۴۰۳)

نظام چندنرخی ارز با ایجاد شکاف میان نرخ رسمی و بازار آزاد، مسیرهای انتقال شوک های کلان را دگرگون می کند. سنجش این دگرگونی برای سیاست گذاری اهمیت دارد. در این پژوهش، با بهره گیری از چارچوب خودرگرسیون برداری چندکی و شاخص های اتصال چندکی بر پایه تجزیه واریانس خطای پیش بینی، یک سیستم چندمتغیره از اقتصاد ایران در دوره ۱۳۶۵–۱۴۰۳ شامل شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد، نقدینگی، قیمت نفت، نرخ بهره واقعی و تورم بررسی و شدت و جهت سرایت ها در چندک ها مختلف برآورد و ارزیابی می گردد. نتایج نشان می دهد سرایت در دم های توزیع به مراتب قوی تر از میانه توزیع اند به طوری که شاخص سرایت کل از حدود ۲۰ درصد در شرایط عادی به بیش از ۷۰ درصد در دم های توزیع جهش می کند. در شرایط بحرانی (چندک های پایین) تکانه های نفتی و افت نرخ بهره واقعی منشا اصلی نوسان اند و رشد نقدینگی بزرگ ترین گیرنده خالص شوک است. در این شرایط شکاف ارزی نیز غالبا فرستنده ظاهر می شود و کانال سرایت ارز به تورم فعال است. در مقابل در شرایط رونق (چندک های بالا) رشد نقدینگی به فرستنده خالص و نرخ بهره واقعی به گیرنده خالص تبدیل می شود، در حالی که نقش خالص شکاف ارزی نسبتا محدودتر/نزدیک به خنثی است؛ در میانه توزیع، شکاف ارزی مهم ترین فرستنده خالص باقی می ماند. بررسی افق های کوتاه مدت و بلندمدت نیز نشان می دهد الگوهای انتقال شوک نسبت به افق پیش بینی و پنجره های غلتان پایدار هستند. دلالت سیاستی کلیدی این است که شدت و جهت سرریزها در طول توزیع و در گذر زمان ثابت نیست؛ بنابراین سیاست ارزی و پولی به جای اتخاذ رویکرد ثابت باید داده محور، پویا و متناسب با شرایط بازار و رژیم ارزی تنظیم گردد و هماهنگی در به کارگیری این ابزارها می تواند سرایت های شدید در دم های توزیع و ریسک های سیستمی را محدود کند.

کلیدواژه ها:

نرخ ارز ، تورم ، نظام چندنرخی ارز ، شکاف نرخ ارز ، خودرگرسیون برداری چندکی