اثرات نرخ ارز و بی ثباتی آن بر حاشیه گسترده صادرات در کشورهای منتخب صادرکننده نفت

تنوع بخشی به صادرات، راهبردی حیاتی برای کاهش آسیب پذیری اقتصادهای وابسته به نفت در برابر تکانه های خارجی و نوسانات قیمت جهانی انرژی است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عوامل موثر بر "حاشیه گسترده صادرات" به عنوان معیاری نوین برای سنجش توانایی کشورها در ورود به خطوط صادراتی جدید، نقش پویایی های نرخ ارز، رانت منابع طبیعی و مزیت نسبی آشکارشده موزون را در کشورهای منتخب نفتی خاورمیانه طی دوره زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ بررسی می کند. به منظور آزمون روابط تجربی و رفع مشکل درون زایی متغیرها، از رهیافت داده های تابلویی پویا و روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM) استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که کاهش ارزش واقعی پول ملی با تقویت رقابت پذیری قیمتی، محرکی نیرومند برای گسترش حاشیه صادراتی و ورود به بازارهای جدید است. نکته قابل تامل آنکه برخلاف انتظارات سنتی، نوسانات نرخ ارز نیز اثر مثبتی بر تنوع صادرات داشته است، یافته ای که می تواند ناشی از فعال سازی مکانیسم های انطباقی بنگاه ها و تلاش صادرکنندگان برای پوشش ریسک از طریق تنوع بخشی به بازارها باشد. در مقابل، نتایج حاکی از اثر منفی و بازدارنده رانت منابع طبیعی و اتکای صرف بر مزیت های نسبی سنتی است که تاییدی آماری بر وجود پدیده بیماری هلندی و تله مزیت های ایستا در این اقتصادها محسوب می شود. افزون بر این، بهره وری کل عوامل تولید به عنوان پیشران اصلی ارتقای ظرفیت صادراتی شناسایی شد. این مطالعه دلالت بر آن دارد که گذار از اقتصاد تک محصولی نیازمند سیاست های ارزی منعطف، مدیریت کارآمد درآمدهای نفتی برای مهار اثرات ضدتولیدی رانت و سرمایه گذاری بر ارتقای بهره وری به جای تکیه بر مزیت های خام فروشی است.

کلیدواژه ها:

تنوع بخشی صادرات ، حاشیه گسترده ، نرخ ارز واقعی ، رانت منابع طبیعی ، کشورهای صادرکننده نفت