جغرافیای تاریخی تاشکند (چاچ) با تاکید بر موقعیت مرزی آن

مرزهای شمال شرقی فرارود، به عنوان یکی از مهم ترین نواحی تاثیرگذار بر سرگذشت تاریخی ایران شناخته می شوند. به نظر می رسد که تحولات تاریخی در چاچ به طور مستقیم تحت تاثیر دو موقعیت مرزی و مرکزی قرار داشته است. چاچ، واقع در آخرین نقطه مرزهای تمدنی ایران زمین، تجربه ای منحصربه فرد از همزیستی دو فرهنگ متکامل یکجانشین و عشایری را فراهم آورد که منجر به ادغام و هم آمیختگی این دو گردید. در قرون اول تا چهارم هجری، چاچ به همراه اسبیجاب، به عنوان مهم ترین مرزهای بین جهان اسلام و سرزمین های غیراسلامی (آن سوی رود سیحون) شناخته می شد. شواهد پژوهش نشان می دهد که پس از استقرار تدریجی کوچ روها در چاچ و تشکیل دولت های جدید (قراخانیان و قراختاییان)، این ناحیه دیگر به عنوان یک مرز مهم در جهان اسلام در نظر گرفته نمی شد و تدریجا به ولایتی با موقعیتی غیرمرزی تبدیل شد که درنتیجه آن، اهمیت تاریخی اش کاهش یافت. بااین حال، ویژگی های جغرافیایی چاچ، در دوران یکپارچگی ترکستان و ماوراءالنهر و زایش ترکستان روس و آسیای میانه، این ناحیه را تبدیل به یک شهر مرکزی و قلب آسیای میانه نمود. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل تاریخی و تکیه بر منابع اولیه جغرافیایی و تاریخی، تحولات چاچ را از منظر موقعیت دوگانه مرزی و مرکزی بررسی و نقش آن را به عنوان عاملی تاثیرگذار در سرنوشت سیاسی منطقه تحلیل می کند.

کلیدواژه ها:

تاشکند ، چاچ ، خراسان ، مرز ، ماوراء النهر