بررسی اقتصادی-زیست محیطی الگوی هم زیستی کشت توام برنج با ماهی و اردک در استان گیلان

برنج به عنوان یک کالای استراتژیک، سهم عمده ای در سبد غذایی ایران ایفا می کند. نظام های کشت تلفیقی، مانند برنج-ماهی و برنج-ماهی-اردک، رویکردی نوین در کشاورزی پایدار به شمار می روند که با بهره گیری از کنش های زیستی، وابستگی به نهاده های شیمیایی را کاهش می دهند. هدف این پژوهش، ارزیابی مقایسه ای سودآوری اقتصادی و پیامدهای زیستمحیطی این دو نظام تلفیقی در مقابل کشت تک محصولی برنج است.این مطالعه در سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ در شش شهرستان استان گیلان (آستانه اشرفیه، رشت، صومعه سرا، لاهیجان، فومن و رضوانشهر) اجرا شد. داده ها از طریق تکمیل ۳۶۱ پرسشنامه گردآوری شدند که برای کشت تک محصولی از روش نمونه گیری در دسترس و برای کشت های تلفیقی از روش سرشماری کامل بهره برداری شد.یافته ها حاکی از برتری مطلق نظام های تلفیقی بود. از نظر اقتصادی، این نظام ها با ایجاد جریان درآمدی مستمر در طول سال، نقش اقتصادی ممتازی برای خانوارهای روستایی ایفا می کنند؛ درحالی که درآمد کشت تک محصولی برنج ماهیتی فصلی و مقطعی دارد. از منظر زیستمحیطی، ارزیابی چرخه زندگی نشان داد که مصرف سوخت دیزل، عامل کلیدی در تشدید ردپای بوم شناختی این نظام هاست. با این حال، نظام برنج-ماهی-اردک به لطف نقش اردک در هوادهی طبیعی، مصرف سوخت دیزل کم تری نسبت به نظام برنج-ماهی داشت و از مزیت زیستمحیطی برجسته تری برخوردار بود.در مجموع، نظام کشت تلفیقی برنج-ماهی-اردک، به عنوان الگویی که هم زمان پایداری اقتصادی و زیستمحیطی را ارتقا می بخشد، برای توسعه در شالیزارهای استان گیلان توصیه می شود. اجرای موفقیت آمیز این الگو مستلزم سیاست گذاری یکپارچه، حمایت از فناوری های کم مصرف (مانند هواده های خورشیدی) و برنامه ریزی ترویجی هدفمند است.

کلیدواژه ها:

اقتصادی و زیست محیطی ، برنج ، ماهی و اردک ، کشت های توام