مقایسه ویژگی های جوانه زنی بذر اکوتیپ های مختلف یونجه باغی (Securigera varia L.) تحت شرایط تنش شوری

مقدمه: تنش شوری، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده غیرزیستی، جوانه زنی، استقرار و رشد اولیه گیاهان علوفه ای را در مناطق خشک و نیمه خشک تحت تاثیر قرار می دهد. این تنش با ایجاد اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیک گیاه از طریق ایجاد تنش اسمزی و عدم تعادل یونی، سبب کاهش رشد و عملکرد می شود. یونجه باغی به عنوان یک گیاه لگوم چندساله با توانایی تثبیت نیتروژن و سازگاری نسبی با شرایط نامساعد محیطی، اهمیت زیادی در تولید علوفه دارد. با این وجود، واکنش اکوتیپ های مختلف این گونه به تنش شوری، به ویژه در مراحل اولیه رشد، می تواند متفاوت باشد. بنابراین، هدف از این پژوهش بررسی اثر تنش شوری بر شاخص های جوانه زنی و رشد گیاهچه اکوتیپ های مختلف یونجه باغی و شناسایی اکوتیپ های متحمل به شوری است.مواد و روش ها: به منظور بررسی تاثیر تنش شوری بر جوانه زنی بذر و رشد گیاهچه های یونجه باغی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار بر روی بذور ۱۰ اکوتیپ جمع آوری شده از شهرستان های مختلف انجام شد .فاکتور اول (اکوتیپ ها) و فاکتور دوم سطوح شوری (صفر، ۲۵، ۵۰، ۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ میلی مولار کلرید سدیم) بود. بذرها در شرایط کنترل شده آزمایشگاهی کشت شدند و پس از پایان دوره آزمایش، صفات درصد و سرعت جوانه زنی، میانگین جوانه زنی روزانه، میانگین زمان جوانه زنی، طول ریشه چه، ساقه چه و گیاهچه، شاخص بنیه بذر، وزن خشک گیاهچه و ضریب آلومتریک اندازه گیری گردید. همچنین شاخص تحمل به شوری (TI) و شاخص حساسیت به شوری (SI) برای اکوتیپ ها محاسبه شد. برای گروه بندی اکوتیپ ها از نظر میزان تحمل به شوری، از تحلیل خوشه بندی سلسله مراتبی استفاده گردید.یافته ها: نتایج نشان داد با افزایش غلظت شوری تا ۲۰۰ میلی مولار، درصد و سرعت جوانه زنی اکوتیپ ها کاهش معنی داری داشت. اکوتیپ نهاوند بهترین عملکرد را با ۴۸ درصد جوانه زنی در ۲۰۰ میلی مولار و بالاترین سرعت جوانه زنی حفظ کرد، درحالی که اکوتیپ های همدان با ۴ درصد جوانه زنی، بیشترین کاهش را نشان دادند. میانگین جوانه زنی روزانه در سطوح پایین شوری تقریبا ثابت ماند اما در سطوح بالاتر، کاهش یافت. میانگین زمان جوانه زنی در تمامی اکوتیپ ها با افزایش شوری طولانی تر شد. طول ریشه چه، ساقه چه و گیاهچه، شاخص بنیه بذر، وزن خشک گیاهچه و ضریب آلومتریک نیز به طور قابل توجهی با افزایش شوری کاهش یافتند. اکوتیپ نهاوند در این شاخص ها عملکرد بهتری نسبت به سایر اکوتیپ ها داشت. با افزایش شوری، شاخص تحمل به شوری (TI) و حساسیت به شوری (SI) همه اکوتیپ ها کاهش یافت. اکوتیپ نهاوند بیشترین تحمل (۹/۱۱۶) و اکوتیپ های مریوان و ایلام بیشترین حساسیت (به ترتیب ۹۷/۷۴- و ۵۹/۷۵-) را نشان دادند. تحلیل خوشه بندی سلسله مراتبی نشان داد که اکوتیپ های نهاوند و سمنان در تمام سطوح شوری، عملکرد بهتری داشتند و در گروه مقاوم قرار گرفتند و اکوتیپ های همدان، پاوه، سروآباد، ایلام و مریوان گروه حساس را در سطوح شوری بالاتر از ۲۵ میلی مولار تشکیل دادند.نتیجه گیری: به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که واکنش اکوتیپ های یونجه باغی به تنش شوری به طور قابل توجهی متفاوت است و انتخاب اکوتیپ های مقاوم مانند نهاوند و سمنان می تواند به عنوان یک راهکار موثر برای افزایش پایداری تولید و بهبود عملکرد در مناطق شور و نیمه خشک مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می شود مطالعات آینده به بررسی عملکرد این اکوتیپ ها در شرایط مزرعه و در مراحل رشد بعدی (رویشی و زایشی) اختصاص یابد تا پایداری صفات مقاومتی آن ها در شرایط واقعی زراعی ارزیابی شود.

کلیدواژه ها:

شاخص بنیه بذر ، ضریب آلومتریک ، شاخص تحمل شوری ، شاخص حساسیت