مطالعه کیفی احساس طرد اجتماعی در میان حاشیه نشینان تهران (مورد مطالعه: محله مرتضی گرد)

طرد اجتماعی یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه علوم اجتماعی و سیاست گذاری اجتماعی است و زمانی رخ می دهد که افراد به دلیل فقدان حقوق اجتماعی، فرهنگی و مدنی، قادر به مشارکت کامل در جامعه و برقراری ارتباط موثر با سایر اعضای آن نباشند. ساکنان مناطق حاشیه نشین اطراف شهرها، ازجمله قربانیان اصلی این پدیده به شمار می آیند. پژوهش حاضر با هدف کشف احساس ساکنان منطقه ای حاشیه ای در خصوص طرد اجتماعی انجام شده است. بدین منظور، از روش کیفی و تکنیک مصاحبه بهره گرفته شده است. شرکت کنندگان در این مطالعه، ۲۰ نفر از ساکنان محله مرتضی گرد واقع در منطقه ۱۹ شهر تهران بودند که به شیوه نمونه گیری نظری انتخاب شدند. داده های حاصل، با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش چهار مقوله اصلی را در ارتباط با طرد اجتماعی در این منطقه شناسایی کرد: احساس داغ ننگ، نابرابری اقتصادی و سطح نازل رفاه اجتماعی، مشکلات امنیتی و وقوع جرم و نهایتا تحول در ساختار و روابط اجتماعی. تفسیر داده ها نشان داد که طرد اجتماعی در میان ساکنان، همراه با انزوا و نبود تعاملات اجتماعی، آنان را در چرخه ای معیوب از فقر و احساس محرومیت نسبی گرفتار می سازد. ساکنان مناطق حاشیه نشین، به ویژه در مرتضی گرد، تجربه ای عمیق از طرد اجتماعی دارند که با احساس داغ ننگ، ناامنی، فقر و انزوای اجتماعی همراه است. این شرایط، نه تنها تعاملات اجتماعی آنان را محدود کرده، بلکه چرخه ای پایدار از محرومیت و نابرابری را بازتولید می کند.

کلیدواژه ها:

Social exclusion ، Relative deprivation ، Poverty ، Inequality ، Marginalized areas. ، طرد اجتماعی ، محرومیت نسبی ، فقر ، نابرابری ، مناطق حاشیه ای.