مدل توسعه فرهنگی در ایران با تاکید بر نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی با معرفی نظریه هم ترازی فرهنگی–ساختاری در مسیر توسعه فرهنگی در ایران

هدف این پژوهش طراحی و تبیین مدل توسعه فرهنگی در ایران با تمرکز بر نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در جهت شکل دهی به نظریه ای بومی برای هم ترازی ساختارهای حکمرانی فرهنگی و عناصر فرهنگی جامعه است. پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی–کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی و اکتشافی است که با استفاده از روش نظریه داده بنیاد (Grounded Theory) و رویکرد اشتراوس و کوربین انجام شده است. جامعه آماری شامل ۲۰ نفر از خبرگان نظری و تجربی در حوزه سیاست گذاری فرهنگی و مدیران ارشد شورای عالی انقلاب فرهنگی بود که با روش نمونه گیری هدفمند تا حد اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مطالعات کتابخانه ای بود و داده ها با کدگذاری سه مرحله ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. اعتبار نتایج از طریق روایی سازه و پایایی از طریق معیار مقبولیت بررسی گردید. نتایج تحلیل داده ها منجر به استخراج ۹۴ کد مفهومی و ۴۱ مقوله در قالب پنج بعد اصلی شامل شرایط علی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردها و پیامدها گردید. پدیده محوری توسعه فرهنگی در ایران، بر پایه مقوله هایی چون اقتصاد فرهنگ، آموزش فرهنگی فراگیر، میراث فرهنگی پایدار، حاکمیت فرهنگی، مشارکت فرهنگی و برابری جنسیتی شناسایی شد. راهبردهای کلیدی شامل تدوین سیاست کلان فرهنگی بر مبنای داده، سیاست گذاری فرهنگی بومی و استانی، ایجاد سامانه ملی رصد فرهنگی و نظارت هوشمند بر نهادهای فرهنگی بود. پیامدهای نهایی، ارتقای سرمایه فرهنگی ملی، تحقق عدالت فرهنگی، و استقرار حکمرانی فرهنگی داده محور عنوان شدند. نتایج پژوهش منجر به ارائه نظریه «هم ترازی فرهنگی–ساختاری در مسیر توسعه فرهنگی ایران» شد که بر هم افزایی میان عناصر فرهنگی جامعه و ساختارهای رسمی حکمرانی تاکید دارد. این نظریه بیان می کند که توسعه فرهنگی پایدار در ایران زمانی محقق می شود که میان ارزش ها و هنجارهای فرهنگی مردم و نظام سیاست گذاری و نهادی کشور، هماهنگی و تعامل دوسویه برقرار گردد. هدف این پژوهش طراحی و تبیین مدل توسعه فرهنگی در ایران با تمرکز بر نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در جهت شکل دهی به نظریه ای بومی برای هم ترازی ساختارهای حکمرانی فرهنگی و عناصر فرهنگی جامعه است. پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی–کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی و اکتشافی است که با استفاده از روش نظریه داده بنیاد (Grounded Theory) و رویکرد اشتراوس و کوربین انجام شده است. جامعه آماری شامل ۲۰ نفر از خبرگان نظری و تجربی در حوزه سیاست گذاری فرهنگی و مدیران ارشد شورای عالی انقلاب فرهنگی بود که با روش نمونه گیری هدفمند تا حد اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مطالعات کتابخانه ای بود و داده ها با کدگذاری سه مرحله ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. اعتبار نتایج از طریق روایی سازه و پایایی از طریق معیار مقبولیت بررسی گردید. نتایج تحلیل داده ها منجر به استخراج ۹۴ کد مفهومی و ۴۱ مقوله در قالب پنج بعد اصلی شامل شرایط علی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردها و پیامدها گردید. پدیده محوری توسعه فرهنگی در ایران، بر پایه مقوله هایی چون اقتصاد فرهنگ، آموزش فرهنگی فراگیر، میراث فرهنگی پایدار، حاکمیت فرهنگی، مشارکت فرهنگی و برابری جنسیتی شناسایی شد. راهبردهای کلیدی شامل تدوین سیاست کلان فرهنگی بر مبنای داده، سیاست گذاری فرهنگی بومی و استانی، ایجاد سامانه ملی رصد فرهنگی و نظارت هوشمند بر نهادهای فرهنگی بود. پیامدهای نهایی، ارتقای سرمایه فرهنگی ملی، تحقق عدالت فرهنگی، و استقرار حکمرانی فرهنگی داده محور عنوان شدند. نتایج پژوهش منجر به ارائه نظریه «هم ترازی فرهنگی–ساختاری در مسیر توسعه فرهنگی ایران» شد که بر هم افزایی میان عناصر فرهنگی جامعه و ساختارهای رسمی حکمرانی تاکید دارد. این نظریه بیان می کند که توسعه فرهنگی پایدار در ایران زمانی محقق می شود که میان ارزش ها و هنجارهای فرهنگی مردم و نظام سیاست گذاری و نهادی کشور، هماهنگی و تعامل دوسویه برقرار گردد.

کلیدواژه ها:

توسعه فرهنگی ، شورای عالی انقلاب فرهنگی ، ایران.