توسعه مدل هستی شناسی زنجیره عرضه و تقاضای خون و فرآورده های خونی در ایران

مقدمه: هستی شناسی به عنوان یک روش صوری برای نمایش دقیق مفاهیم، موجودیت ها و روابط آن ها، نقش مهمی در مدل سازی جریان کاری فرآیندهای پیچیده دارد. اگرچه مطالعات متعددی در این زمینه انجام شده، اما در ایران کاربرد مدل های هستی شناسی در زنجیره انتقال خون همچنان محدود است. این مطالعه با هدف توسعه یک مدل هستی شناسی عرضه و تقاضای خون در ایران انجام شده است تا از طریق یکپارچه سازی مفاهیم و فرآیندها، پشتیبانی تصمیم گیری، تبادل اطلاعات و بهبود کارایی و ایمنی در زنجیره انتقال خون فراهم شود. روش کار: برای توسعه مدل هستی شناسی از روش Methontology استفاده شد. مراحل این روش شامل تعیین مشخصات، کسب دانش، مفهوم سازی، یکپارچه سازی، پیاده سازی، ارزیابی و مستندسازی است. پیاده سازی هستی شناسی با کمک ویرایشگر  Protégé  نسخه ۵.۶.۳  و ارزیابی کیفی مدل ها با رویکرد FOCA انجام شد. همچنین برای ارتقاء کیفیت مفهوم سازی فرآیندها، دو نمودار جریان داده  و خط شنا طراحی شدند. یافته ها: دو مدل هستی شناسی برای بیمارستان و سازمان انتقال خون توسعه یافت. مدل بیمارستان شامل ۲۶ کلاس و زیرکلاس، ۴۶ ویژگی رابطه ای، ۴۳ ویژگی داده ای و ۶۴۴ اکسیوم بود، در حالی که مدل سازمان انتقال خون شامل ۱۱ کلاس و زیرکلاس، ۲۴ ویژگی رابطه ای، ۲۵ ویژگی داده ای و ۳۱۸ اکسیوم بود. پس از تعریف اجزا و قوانین، مدل های گرافیکی هر دو هستی شناسی نیز طراحی شدند. ارزیابی کیفیت نشان داد که مدل بیمارستان با نمره ۰/۹۹۵ و مدل سازمان انتقال خون با نمره ۰/۹۵۱ از کیفیت بالایی برخوردارند. نتیجه گیری: طراحی و توسعه مدل هستی شناسی زنجیره عرضه و تقاضای خون، در درک دامنه فرآیندها، اشتراک گذاری داده ها، مستند سازی و انتقال دانش به کاربران کمک می کند. برای توسعه موثر یک هستی شناسی، برخورداری از شناخت دقیق و جامع نسبت به فعالیت ها، وظایف، مفاهیم و روابط حاکم بر دامنه مورد مطالعه، امری ضروری است. ارزیابی مدل های هستی شناسی نقش کلیدی در شناسایی نواقص مفهومی، بهینه سازی ساختار دانش، و بهبود فرآیندهای سازمانی دارد.

کلیدواژه ها:

Ontology ، Blood transfusion ، blood supply ، Hemovigilance ، هستی شناسی ، انتقال خون ، تامین خون ، هموویژیلانس